Chúng ta có thể nhân bản khủng long được không?

Hiện chưa thể nhân bản khủng long không thuộc nhánh chim, vì chưa tìm được DNA phù hợp. Chuyện con muỗi trong hổ phách vẫn là khoa học viễn tưởng.

Nếu tìm được một khúc xương còn rất nguyên vẹn thì sao?

Xương giữ được hình dạng không có nghĩa là DNA cũng còn. Những hóa thạch đã tìm thấy chưa cho đủ thông tin di truyền để nhân bản khủng long.

Tại sao trên phim người ta lại nhân bản được?

Vì đó là phim viễn tưởng. Người làm phim cần một công viên thật ly kỳ cho khán giả, chứ họ đâu có dạy một tiết hóa sinh.

Thế còn việc hồi sinh voi ma mút thì sao?

Voi ma mút sống gần chúng ta hơn rất nhiều, và xác của chúng còn được giữ trong băng vĩnh cửu. Đó là chuyện khác hẳn, không thể đem so với khủng long bạo chúa. Bài này không bàn về voi ma mút.

Loài chim vốn là khủng long còn sống, vậy có tính không?

Tính chứ! Có điều chúng không phải sản phẩm nhân bản trong phòng thí nghiệm. Tổ tiên của chim đã tự mình vượt qua thảm họa 66 triệu năm trước và sống đến hôm nay.

Vậy các nhà khoa học dày công tìm kiếm hóa thạch để làm gì?

Để hiểu về quá khứ và cách các loài vật từng sống. Khúc xương cho biết con vật trông ra sao, chứ không phải cái “nút bật” để khủng long bạo chúa sống lại.

Nhân bản khủng long được không?

Hiện nay chưa ai nhân bản được khủng long bạo chúa. Muốn làm thế phải có thông tin di truyền còn dùng được, tức là DNA. Thế mà các nhà khoa học chưa tìm thấy DNA nào của khủng long không thuộc nhánh chim đủ tốt để nhân bản. Khúc xương giữ được hình dạng không có nghĩa là DNA cũng còn nguyên. Con muỗi trong hổ phách cũng chưa giúp gì. Còn nếu muốn ngắm khủng long sống, bạn cứ nhìn những chú chim quanh mình!

Có xương, nhưng không có “công thức” di truyền

Hóa thạch cho ta biết sinh vật cổ có hình dạng và cấu tạo ra sao. Nhưng muốn nhân bản thì cần thông tin di truyền của chính con vật ấy.

Sau khi con vật chết, DNA vỡ dần thành những mảnh ngày càng nhỏ. Nó còn lại được bao nhiêu là tùy môi trường. Khủng long không thuộc nhánh chim đã tuyệt chủng khoảng 66 triệu năm trước, và đến nay chưa ai tìm thấy DNA của chúng dùng được để nhân bản.

Muỗi trong hổ phách: một ý tưởng đẹp của điện ảnh

Trong phim, con muỗi đốt khủng long rồi mắc kẹt trong nhựa cây. Các nhà khoa học chỉ việc lấy máu ra và nhân bản thành cả một công viên. Tiếc là ngoài đời, khoa học chưa làm được như vậy.

Hổ phách chỉ giữ được lớp vỏ ngoài của côn trùng. Đó là nhựa cây hóa thạch chứ không phải tủ lạnh trữ máu. Người ta đã tìm DNA khủng long trong những con muỗi cổ ấy và chẳng thu được gì. Thỉnh thoảng chỉ gặp dấu vết của vi khuẩn ngày nay lọt vào về sau, còn DNA của khủng long bạo chúa thì không hề có.

Vài mảnh phân tử không làm nên ông vua săn mồi

Đôi khi các nhà khoa học kiểm tra xương cổ để tìm dấu vết protein hoặc những mảnh phân tử còn sót lại. Nhưng mấy mảnh vụn ấy không ghép nổi thành một bản hướng dẫn đầy đủ để “dựng lại khủng long bạo chúa”. Chúng giống một trang sách rách đã bị mưa làm nhòe hết chữ.

Trong phim, người ta lấp các đoạn còn thiếu bằng DNA của ếch. Có điều DNA ếch không thể trả lại những thông tin di truyền mà khủng long đã mất. Làm như vậy sẽ chẳng cho ra một con khủng long bạo chúa thật.

Khủng long chưa hề biến mất: chim chính là chúng

Chẳng cần đến kỹ thuật nhân bản phức tạp nào để “đưa khủng long trở lại”. Chú chim sẻ ríu rít trên mái hiên nhà bạn cũng thuộc đại gia đình ấy! Bài “Chim có phải là khủng long?” kể kỹ hơn.

Archaeopteryx trên thẻ, dài nửa mét, sống ở kỷ Jura, là chiếc cầu nối giữa khủng long ăn thịt cỡ nhỏ và chim ngày nay. Chim đã tự tiến hóa qua hàng triệu năm. Còn chuyện “chắp vá” một con chim để biến nó ngược lại thành khủng long bạo chúa thì không thể.

Thay vì mơ về công viên, ta làm được gì?

Ngắm những bộ xương hóa thạch, so sánh các thẻ và vẽ cho đúng khoa học: khủng long bạo chúa với lớp da vảy oai vệ, Velociraptor phủ lông vũ và chỉ to bằng con gà tây. Đừng quên thử sức với trò đố vui trên trang này nữa nhé!

Bạn vẫn có thể mê những bộ phim viễn tưởng hấp dẫn. Chỉ cần nhớ: cảnh mấy con raptor khổng lồ rượt đuổi trong bếp là phép màu của điện ảnh, còn hóa thạch trong bảo tàng mới là chuyện có thật.

Các bạn nhỏ hay hỏi

Chúng ta có thể nhân bản khủng long được không?: Hiện chưa thể nhân bản khủng long không thuộc nhánh chim, vì chưa tìm được DNA phù hợp. Chuyện con muỗi trong hổ phách vẫn là khoa học viễn tưởng.
Nếu tìm được một khúc xương còn rất nguyên vẹn thì sao?: Xương giữ được hình dạng không có nghĩa là DNA cũng còn. Những hóa thạch đã tìm thấy chưa cho đủ thông tin di truyền để nhân bản khủng long.
Tại sao trên phim người ta lại nhân bản được?: Vì đó là phim viễn tưởng. Người làm phim cần một công viên thật ly kỳ cho khán giả, chứ họ đâu có dạy một tiết hóa sinh.
Thế còn việc hồi sinh voi ma mút thì sao?: Voi ma mút sống gần chúng ta hơn rất nhiều, và xác của chúng còn được giữ trong băng vĩnh cửu. Đó là chuyện khác hẳn, không thể đem so với khủng long bạo chúa. Bài này không bàn về voi ma mút.
Loài chim vốn là khủng long còn sống, vậy có tính không?: Tính chứ! Có điều chúng không phải sản phẩm nhân bản trong phòng thí nghiệm. Tổ tiên của chim đã tự mình vượt qua thảm họa 66 triệu năm trước và sống đến hôm nay.
Vậy các nhà khoa học dày công tìm kiếm hóa thạch để làm gì?: Để hiểu về quá khứ và cách các loài vật từng sống. Khúc xương cho biết con vật trông ra sao, chứ không phải cái “nút bật” để khủng long bạo chúa sống lại.

Ghi nhớ nhé

Nếu vẽ phòng thí nghiệm nhân bản như trên phim, bạn hãy chú thích: “Chỉ có trong phim thôi, bảo tàng không làm được đâu!”
Khối hổ phách có con muỗi cổ là một món trang sức đẹp của thiên nhiên, chứ không phải két sắt cất máu.
Khủng long sống thật thì ngoài sân đã có: chú bồ câu kia đấy. Nó thật hơn bất cứ công viên viễn tưởng nào.

Nguồn tham khảo

Can we bring back dinosaurs? Natural History Museum, London · Tiếng Anh
The half-life of DNA in bone: measuring decay kinetics in 158 dated fossils Allentoft et al. · Proceedings of the Royal Society B · 2012 · Tiếng Anh

🔍 Khám phá khủng long 🎮 Chơi đố vui