Vì sao khủng long tuyệt chủng?
Câu trả lời ngắn: khoảng 66 triệu năm trước, một thiên thạch khổng lồ đâm vào Trái Đất. Bụi bay lên, che Mặt Trời. Cây không mọc. Những con ăn lá hết đồ ăn. Rồi những con đi săn cũng hết đồ ăn. Khủng long bạo chúa và Khủng long ba sừng kết thúc như thế. Con nhỏ sống sót — kể cả tổ tiên của chim hôm nay. Chim cũng là khủng long. Chỉ là loại có lông vũ.
Rơi ở đâu, to cỡ nào
Chỗ va chạm giờ gọi là Chicxulub. Đó là bán đảo Yucatán ở Mexico. Hố gần hai trăm kilomet. Nó nằm dưới đất và dưới biển. Đứng trên bãi không thấy một cái hố.
Hòn đá ấy dài hơn mười kilomet. Thẻ Diplodocus của chúng ta 27 mét — ba xe buýt trường học. Thiên thạch còn dài hơn cả một thành phố. Các nhà khoa học vẫn nhìn thấy cú đấm ấy: một lớp sét mỏng quanh cả hành tinh, đầy một kim loại hiếm trong vỏ Trái Đất mà thiên thạch thì nhiều. Cùng lớp ấy nằm trong chính cái hố.
Trời lạnh vì bữa ăn gãy
Cú đâm giết những ai đứng gần. Rồi còn tệ hơn. Bụi và muội che ánh sáng rất lâu. Không sáng — không cây, không tảo biển, không ai có đồ ăn. Trước hết đói những con ăn lá — Khủng long ba sừng và các loài khổng lồ khác. Rồi đói những con ăn chúng — Khủng long bạo chúa.
Đây không phải chuyện «trời hơi se lạnh». Đây là một chuỗi. Không nắng, không cơm. Con to cần bữa to mỗi ngày. Con nhỏ cần ít hơn. Nó còn chui được. Nó còn sống tạm bằng hạt hoặc côn trùng.
Ai thật sự còn sống lúc cuối
Khủng long bạo chúa trên trang này dài 12 mét, khoảng 8 tấn, cuối kỷ Phấn trắng, 68–66 triệu năm trước. Khủng long ba sừng — cùng những năm ấy, chín mét. Chúng kịp gặp cú đâm. Khủng long cổ dài Brachiosaurus và Khủng long phiến sừng thì không. Chúng thuộc kỷ Jura. Thời của chúng hết trước đó hàng chục triệu năm.
Khi người ta hỏi «vì sao khủng long chết», thường là đang nói những gã khổng lồ cuối cùng. Câu trả lời về thiên thạch là về chúng. Loài Jura là chuyện khác: loài đổi trước đó rồi, không cần một hòn đá khổng lồ.
Vì sao chim sẻ còn đây mà Khủng long bạo chúa thì không
Chim đến từ những khủng long săn mồi nhỏ, có lông vũ. Sau cú đâm, mọi khủng long chết trừ nhánh chim. Không phải «mọi bò sát trên Trái Đất»: cá sấu và rùa cũng qua được.
Vì sao lại chim? Các nhà khoa học vẫn đang ghép bức tranh. Kích thước, đồ ăn lẫn, và biết bay khỏi chỗ cháy — những điều ấy hay được nhắc. Không điều nào cứu được một Khủng long bạo chúa khổng lồ. Đọc thêm ở bài «Chim có phải là khủng long?».
Núi lửa lúc ấy cũng đang phun
Ở Ấn Độ, cùng những thế kỷ ấy, dung nham chảy ra thành sông đá khổng lồ. Không khí cũng đổi vì thế. Nhưng một lớp bụi quấn cả Trái Đất, và nó khớp với cú đâm — không khớp với từng lần núi lửa phun.
Nói ngắn: núi lửa có, cú đâm có. Không có thiên thạch thì không giải thích được đường kẻ sắc trong lớp sét ấy.
Trẻ hay hỏi
- Vì sao khủng long tuyệt chủng?
- Khoảng 66 triệu năm trước một thiên thạch đâm xuống. Bụi che Mặt Trời, cây ngừng, khủng long lớn hết thức ăn. Chim — họ hàng nhỏ của chúng — còn lại.
- Thiên thạch rơi ở đâu?
- Chicxulub, bán đảo Yucatán ở Mexico. Hố gần 200 kilomet. Giờ nó nằm dưới đất và dưới nước.
- Tất cả khủng long đều chết?
- Mọi loài lớn trên cạn — đúng. Chim thì không. Chúng là khủng long đã đi qua thảm họa và vẫn sống.
- Núi lửa giết khủng long?
- Núi lửa ở Ấn Độ lúc ấy thật sự đang phun. Phần lớn nhà khoa học vẫn đặt thiên thạch lên trước: cùng một lớp nằm quanh cả hành tinh.
- Khủng long bạo chúa và Khủng long phiến sừng chết cùng một ngày?
- Không. Khủng long phiến sừng sống ở kỷ Jura, sớm hơn hàng chục triệu năm. Khủng long bạo chúa và Khủng long ba sừng mới kịp gặp cuối kỷ Phấn trắng.
- Khủng long có quay lại được không?
- Những loài lớn không phải chim — không. Thời chúng hết rồi. Chim đã ở đây. Không nhân bản được Khủng long bạo chúa từ con muỗi trong hổ phách. Sẽ có bài riêng.
Nhớ thế này
- Vẽ ngày hòn đá rơi thì vẽ bụi và cây trống — đừng chỉ một tiếng nổ.
- Công viên kỷ Jura và kỷ Phấn trắng là hai thời. Khủng long phiến sừng đứng cạnh Khủng long bạo chúa là phim, không phải xương.
- Chim sẻ trên bậu cửa gần khủng long hơn cá sấu. Đó là họ hàng, không phải đùa.