Vì sao khủng long tuyệt chủng?
Khoảng 66 triệu năm trước, một thiên thạch khổng lồ đâm sầm vào Trái Đất. Bụi bốc lên mù mịt, che khuất Mặt Trời suốt nhiều tháng liền. Cây cối ngừng lớn. Khủng long ăn cỏ đói lả vì hết thức ăn, rồi đến lượt các loài ăn thịt cũng chẳng còn gì để săn. Khủng long bạo chúa và khủng long ba sừng đã biến mất như thế. Nhưng không phải loài nào cũng chết: trong số những kẻ sống sót có tổ tiên của chim ngày nay. Mà chim cũng là khủng long đấy, chỉ khác là mình phủ lông vũ.
Thiên thạch rơi ở đâu, to cỡ nào?
Nơi thiên thạch rơi nay gọi là Chicxulub, trên bán đảo Yucatán của Mexico. Miệng hố rộng gần 200 km! Nó nằm sâu dưới lòng đất và đáy biển, nên đứng trên bãi biển bạn sẽ chẳng nhìn thấy gì đâu.
Bản thân tảng đá trời ấy rộng hơn 10 km. Diplodocus trên trang này dài 27 mét, bằng ba chiếc xe buýt nối đuôi nhau, vậy mà tảng đá kia còn lớn hơn cả một thành phố. Dấu vết của cú va chạm đến giờ vẫn còn: một lớp đất sét mỏng có mặt khắp hành tinh, chứa nhiều iridi. Kim loại này rất hiếm trong vỏ Trái Đất nhưng lại có nhiều trong thiên thạch. Ngay trong miệng hố, các nhà khoa học cũng tìm thấy đúng lớp đất sét ấy.
Trời lạnh đi, chuỗi thức ăn đứt gãy
Cú va chạm giết chết mọi sinh vật ở gần đó. Nhưng điều đáng sợ hơn đến sau: bụi và muội than che kín Mặt Trời trong một thời gian dài. Thiếu nắng, cây cối tàn lụi, tảo biển không quang hợp được, và thế là thức ăn cạn dần. Đói trước tiên là các loài ăn thực vật như khủng long ba sừng cùng những gã khổng lồ khác. Tiếp đó, kẻ săn mồi như khủng long bạo chúa cũng hết thứ để ăn.
Mất nắng là mất bữa ăn, và chuỗi thức ăn cứ thế đứt từng mắt xích một. Một con vật khổng lồ ngày nào cũng cần cả núi thức ăn. Thú nhỏ thì cần ít hơn nhiều. Chúng có thể chui xuống hang, sống tạm nhờ hạt cây và côn trùng.
Những loài nào đã có mặt lúc đó?
Khủng long bạo chúa trên trang này dài 12 mét, nặng chừng 8 tấn, sống vào cuối kỷ Phấn trắng, khoảng 68–66 triệu năm trước. Khủng long ba sừng dài 9 mét cũng sống cùng thời. Chính chúng đã chứng kiến ngày thiên thạch rơi. Brachiosaurus cổ dài và khủng long phiến sừng thì không: hai loài này thuộc kỷ Jura và đã biến mất từ hàng chục triệu năm trước đó.
Khi hỏi “vì sao khủng long tuyệt chủng”, người ta thường nghĩ đến những gã khổng lồ cuối cùng ấy, và câu chuyện thiên thạch là dành cho chúng. Các loài kỷ Jura lại là chuyện khác. Từ rất lâu trước đó, chúng đã dần nhường chỗ cho những loài mới, chẳng cần đến tảng đá nào từ vũ trụ.
Vì sao chim sẻ còn sống mà khủng long bạo chúa thì không?
Chim tiến hóa từ những loài khủng long ăn thịt nhỏ, có lông vũ. Sau thảm họa, mọi khủng long không thuộc nhánh chim đều biến mất, chỉ nhánh chim vượt qua được. Nhưng đừng nghĩ rằng “bò sát nào trên Trái Đất cũng chết hết”: cá sấu và rùa vẫn sống sót đấy thôi.
Vậy sao lại là chim? Các nhà khoa học vẫn đang ghép dần từng mảnh của câu đố này. Thân hình nhỏ, cái gì cũng ăn được, lại có thể bay khỏi những cánh rừng đang cháy, có lẽ đó là những lợi thế quan trọng. Một con khủng long bạo chúa nặng 8 tấn thì chẳng có lợi thế nào trong số ấy. Bạn đọc thêm ở bài “Chim có phải là khủng long?” nhé.
Khi ấy núi lửa cũng phun dữ dội
Cũng vào thời đó, ở vùng đất nay là Ấn Độ, dung nham tuôn ra thành những cao nguyên đá mênh mông và làm bầu không khí thay đổi. Thế nhưng lớp bụi phủ khắp địa cầu lại khớp với cú đâm của thiên thạch chứ không trải ra theo từng đợt núi lửa phun.
Nói gọn lại: núi lửa có phun, thiên thạch cũng có rơi. Nhưng thiếu cú va chạm ấy thì không sao giải thích được lớp đất sét mỏng, rõ nét bao quanh cả Trái Đất.
Các bạn nhỏ hay hỏi
- Vì sao khủng long tuyệt chủng?
- Khoảng 66 triệu năm trước, một thiên thạch khổng lồ đâm vào Trái Đất. Bụi che kín Mặt Trời, cây cối ngừng lớn và các loài khủng long to xác hết thức ăn. Chỉ nhánh chim, những họ hàng nhỏ bé của chúng, sống sót.
- Thiên thạch rơi ở đâu?
- Ở Chicxulub, trên bán đảo Yucatán của Mexico. Miệng hố rộng gần 200 km, nay nằm sâu dưới đất đá và nước biển.
- Có phải tất cả khủng long đều chết hết không?
- Không. Những loài không thuộc nhánh chim thì tuyệt chủng cả, còn nhánh chim sống sót và tiếp tục tiến hóa cho đến hôm nay.
- Có phải núi lửa đã giết chết khủng long không?
- Núi lửa ở Ấn Độ khi ấy phun rất dữ và quả thật làm khí hậu xấu đi. Dù vậy, phần lớn các nhà khoa học cho rằng nguyên nhân chính vẫn là thiên thạch.
- Khủng long bạo chúa và khủng long phiến sừng có chết cùng một ngày không?
- Không đâu! Khủng long phiến sừng sống ở kỷ Jura và đã biến mất từ hàng chục triệu năm trước. Có mặt vào cuối kỷ Phấn trắng là khủng long bạo chúa và khủng long ba sừng.
- Khủng long có thể quay trở lại không?
- Những loài khổng lồ thì không, thời của chúng đã qua rồi. Còn chim, vốn cũng là khủng long, thì ngày nào chẳng bay quanh ta.
Ghi nhớ nhé
- Vẽ ngày thiên thạch rơi, bạn đừng chỉ vẽ mỗi vụ nổ. Hãy thêm bầu trời mù mịt bụi và cây cối xơ xác nữa nhé.
- “Công viên kỷ Jura” chỉ là phim thôi. Ngoài đời, khủng long phiến sừng chưa bao giờ đứng cạnh khủng long bạo chúa.
- Chú chim sẻ đậu ngoài cửa sổ có họ gần với khủng long hơn cả cá sấu. Nói thật đấy, không đùa đâu!