Dinozorları klonlayabilir miyiz?
Bugün bir Tiranozor'u klonlayamayız. Klonlamak için işe yarar genetik bilgi, yani DNA gerekir. Kuş olmayan dinozorlardan ise klonlamaya elverişli DNA şimdiye kadar bulunamadı. Bir kemiğin biçimi çok iyi korunmuş olabilir; bu, DNA'sının da korunduğu anlamına gelmez. Kehribardaki sivrisinek de sorunu çözmüyor. Yine de canlı bir dinozor görmek için laboratuvara gerek yok: Kuşlar zaten aramızda.
Kemik var, genetik tarif yok
Fosiller bize eski bir hayvanın biçimini ve vücut yapısını gösterebilir. Klonlamak içinse o hayvanın genetik bilgisi, yani DNA'sı gerekir.
Canlı öldükten sonra DNA'sı gitgide daha küçük parçalara ayrılır. Ne kadar dayanacağı ortama bağlıdır. Kuş olmayan dinozorlar yaklaşık 66 milyon yıl önce yok oldu ve bugüne kadar onlardan klonlamaya elverişli DNA çıkmadı.
Kehribardaki sivrisinek güzel bir film masalı
Filmde sivrisinek dinozoru ısırır, sonra ağaç reçinesine yapışır, reçine de kehribara dönüşür. Bilim insanları sineğin karnındaki kandan DNA'yı alır ve koca bir dinozor parkı kurar. Gerçek hayatta işler ne yazık ki böyle yürümüyor.
Kehribar bir böceğin dış görünüşünü çok iyi korur, ama sonuçta reçinedir, kan saklanan bir buzdolabı değil. Bilim insanları fosil sivrisineklerde dinozor DNA'sı aradı ve hiçbir şey bulamadı. Ara sıra çıkan kırıntılar da Tiranozor'dan değil, milyonlarca yıl sonra oraya bulaşmış sıradan bakterilerden geliyordu.
Molekül kırıntılarından kral çıkmaz
Çok iyi korunmuş fosillerde bazen mikroskobik protein kalıntıları ya da molekül izleri bulunur. Ama bunlar “Tiranozor yapım kılavuzu” değildir. Olsa olsa fırtınada yırtılmış, yazıları silinmiş bir kitabın kopuk bir sayfasına benzer.
Filmde DNA'nın eksik yerlerini kurbağa DNA'sıyla tamamlarlar. Oysa kurbağanın genleri, dinozorun kaybolan bilgisini geri getiremez. Bu yolla gerçek bir Tiranozor ortaya çıkmaz.
Dinozorlar geri gelmedi, çünkü hiç gitmediler
Dinozor görmek için laboratuvarda klonlama yapmaya gerek yok. Balkona konan küçük serçe o ailenin yaşayan bir üyesi. Gerisi kuşlar rehberimizde.
Yarım metrelik Arkeopteriks Jura döneminde yaşadı; küçük etçil dinozorlarla kuşlar arasındaki bağı en açık gösteren hayvan odur. Kuşlar aramızda, evet. Ama bir kuştan geriye gidip Tiranozor yapamazsın.
Klon parkı yerine ne yapabilirsin?
Fosil kemikleri incele, sitemizdeki dinozor kartlarını karşılaştır. Dinozorları olduğu gibi çiz: Tiranozor'u pullu derisiyle, Velosiraptor'u hindi boyunda ve tüyleriyle. Sonra da bilgi yarışmamızda kendini dene.
Filmleri de keyifle izle elbette. Yalnız şunu unutma: Mutfakta kapı kolu çeviren “raptor”lar heyecanlı bir sinema oyunudur. Müzedeki o görkemli taşlar ise doğanın gerçek tarihi.
Merak edilen sorular
- Dinozorlar klonlanabilir mi?
- Bugün kuş olmayan dinozorları klonlayamayız, çünkü klonlamaya elverişli DNA'ları bulunamadı. Kehribardaki sivrisinek hikâyesi de bilimkurgu olarak kaldı.
- Çok iyi korunmuş bir kemik bulunursa ne olur?
- Kemiğin biçiminin iyi korunması, DNA'sının da korunduğunu göstermez. Şimdiye kadar bulunan fosillerin hiçbiri, bir dinozoru klonlamaya yetecek genetik bilgiyi vermedi.
- Jurassic Park'ta nasıl oldu peki?
- Çünkü o bir bilimkurgu hikâyesi. Yazara gerçek bir klonlama yöntemi değil, heyecanlı bir park macerası gerekiyordu.
- Mamutlar klonlanabilir mi?
- Mamutlar yalnızca birkaç bin yıl önce yaşadı ve kalıntıları kutup bölgelerinin donmuş toprağında bozulmadan kalabildi. Bu bambaşka bir durum; Tiranozor'la kıyaslanamaz.
- Kuşlar zaten dinozorsa bu klonlama sayılır mı?
- Sayılmaz, çünkü kuşlar laboratuvarda üretilmedi. 66 milyon yıllık zorlu yolu kendi başlarına aşıp bugüne geldiler.
- Öyleyse bilim insanları neden kemik arıyor?
- Dinozorların nasıl yaşadığını, nasıl hareket ettiğini ve ne yediğini anlamak için. Kemik hayvanın vücut yapısını gösterir, ama onu yeniden canlandırmanın şifresini vermez.
Aklında bulunsun
- Filmdeki laboratuvarı çizersen altına şunu yaz: “Bu sahne sinemada olur, gerçek müzede değil.”
- İçinde sivrisinek olan kehribar güzel bir süs taşıdır, ama dinozor kanı saklanan bir kasa değildir.
- Canlı bir dinozorla göz göze gelmek mi istiyorsun? Parka git ve bir güvercine bak. Sinemadaki canavarlardan çok daha gerçek.