ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਟਰਕੀ ਜਿੱਡਾ ਸੀ, ਬੰਦੇ ਜਿੱਡਾ ਨਹੀਂ!
ਅਸਲੀ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਬੱਸ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਟਰਕੀ ਜਿੱਡਾ ਸੀ! ਸਾਡੇ ਕਾਰਡ 'ਤੇ ਉਹ ਨੱਕ ਤੋਂ ਪੂਛ ਤੱਕ ਦੋ ਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਹੈ ਤੇ ਮਸਾਂ 15 ਕਿਲੋ ਭਾਰਾ। ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਗੋਡੇ ਜਾਂ ਲੱਕ ਤੱਕ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਜਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਮੀ ਜਿੱਡਾ ਲੰਮਾ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਹੈਂਡਲ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਨਾਂ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਦਾ ਵਰਤਿਆ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਡੀਨੋਨਾਈਕਸ ਦਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ!
ਟਰਕੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਕੇ ਵੇਖੋ
ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਮੀਟਰ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਂ ਲੰਮੀ ਪੂਛ ਹੀ ਸੀ! ਕੱਦ ਪੱਖੋਂ ਉਹ ਕਾਫ਼ੀ ਨੀਵਾਂ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਗੋਡੇ ਜਾਂ ਕਮਰ ਤੱਕ। ਤੇ 15 ਕਿਲੋ ਤਾਂ ਮੋਟੇ-ਤਾਜ਼ੇ ਟਰਕੀ ਜਿੰਨਾ ਭਾਰ ਹੈ। ਟੀ. ਰੇਕਸ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਭਾਰਾ ਸੀ!
ਸਾਡੀ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਟੀ. ਰੇਕਸ 12 ਮੀਟਰ ਤੇ 8 ਟਨ ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਬੱਸ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿੱਕੀ ਬਿੱਲੀ! ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰੈਪਟਰਾਂ ਦਾ ਕੱਦ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲੀ ਆਕਾਰ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਫ਼ਿਲਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ?
ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਸੋਈ ਵਾਲੇ ਸੀਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਤੇ ਕੱਦ-ਕਾਠ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਮੁਰਗੇ ਜਾਂ ਟਰਕੀ ਜਿੱਡਾ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਪਰਦੇ ’ਤੇ ਓਨਾ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੱਗਣਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕੱਦ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ!
ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਦਾ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਾਪ-ਤੋਲ ਡੀਨੋਨਾਈਕਸ ਵਰਗਾ ਬਣਾਇਆ — ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਉਸ ਦਾ ਕਿਤੇ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ। ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਸਹੀ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਆਕਾਰ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਖੰਭ ਜ਼ਰੂਰ ਸਨ, ਪਰ ਉੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਉਭਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੰਭ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ — ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਹਾਂ, ਮੂੰਹ 'ਚ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿੱਧੀ ਆਕੜੀ ਹੋਈ ਪੂਛ!
ਉਹ ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਨਹੀਂ ਉੱਡ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਏਨਾ ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਸਨ। ਖੰਭ ਨਿੱਘ ਰੱਖਣ, ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਲ੍ਹਣੇ ਵਿੱਚ ਅੰਡੇ ਢੱਕਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਸਾਡਾ ਕਾਰਡ ਸਾਫ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਚਲਾਕ, ਫ਼ੁਰਤੀਲਾ ਤੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ!
ਪੰਜਾ ਅਸਲੀ ਸੀ, ਕੱਦ ਨਹੀਂ!
ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਦਾਤਰੀ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਪੰਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਦਬੋਚਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡੀਆਂ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਸੀ! ਉਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਪੂਛ ਇੱਕ ਪਤਵਾਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦਿਆਂ ਮੋੜ ਕੱਟਣ ਸਮੇਂ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਸੀ।
ਉਹ ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ — ਲਗਭਗ 7.5 ਤੋਂ 7.1 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ। ਉੱਥੇ ਰੇਤ ਤੇ ਗਰਮੀ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਲਾ ਸੰਘਣਾ ਹਰਾ ਜੰਗਲ!
ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੌਖਾ ਨੁਸਖ਼ਾ
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਸ ਏਨਾ ਕਹੋ: “ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਟਰਕੀ ਜਿੱਡਾ, ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੈਰ 'ਚ ਤਿੱਖੇ ਪੰਜੇ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ!” ਜੇ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਂ ਇਸ ਦਾ ਵਰਤਿਆ ਤੇ ਕੱਦ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ!”
ਤੁਲਨਾ ਵੇਖਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾਈਟ 'ਤੇ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਦਾ ਕਾਰਡ ਖੋਲ੍ਹੋ ਤੇ ਫਿਰ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦਾ। ਇੱਕ ਟਰਕੀ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪੂਰੀ ਬੱਸ!
ਬੱਚੇ ਇਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
- ਅਸਲ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਕਿੱਡਾ ਵੱਡਾ ਸੀ?
- ਲਗਭਗ ਦੋ ਮੀਟਰ ਲੰਬਾ (ਪੂਛ ਸਮੇਤ) ਤੇ 15 ਕਿਲੋ ਭਾਰਾ — ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਟਰਕੀ ਜਿੰਨਾ, ਇਨਸਾਨ ਜਿੱਡਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।
- ਜੁਰਾਸਿਕ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਏਡਾ ਵੱਡਾ ਕਿਉਂ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ?
- ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ। ਨਾਂ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਦਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਕੱਦ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਡੀਨੋਨਾਈਕਸ ਦਾ ਰੱਖਿਆ।
- ਕੀ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਦੇ ਖੰਭ ਸਨ?
- ਹਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ! ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ 'ਤੇ ਖੰਭ ਜੁੜਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ।
- ਕੀ ਉਹ ਝੁੰਡ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ?
- ਅਜੇ ਇਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਪਨਾ ਹਨ।
- ਕੀ ਉਹ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦਾ ਸੀ?
- ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ! ਟੀ. ਰੇਕਸ 8 ਟਨ ਦਾ ਦੈਂਤ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਇਹ 15 ਕਿਲੋ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਜੀਵ — ਬੱਸ ਅੱਗੇ ਬਿੱਲੀ ਜਿੰਨਾ ਫ਼ਰਕ ਸੀ!
- ਕੀ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਸੀ?
- ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ।
ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ
- ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਟਰਕੀ ਜਾਂ ਕੁੱਤਾ ਬਣਾਓ — ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਆਕਾਰ ਸਾਫ਼ ਦਿਸੇ।
- ਖੰਭ ਬਣਾਉਣੇ ਨਾ ਭੁੱਲਣਾ। ਗੰਜਾ, ਛਿੱਲੜਾਂ ਵਾਲਾ ਰੈਪਟਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
- ਸਕਰੀਨ ਵਾਲਾ “ਰੈਪਟਰ” ਤੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ!