ਕੀ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਖੰਭ ਸਨ?
ਪੱਕਾ ਜਵਾਬ ਅਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ। ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੇਲ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਪਰਤਾਂ। ਪਰ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਸੋ ਬਾਕੀ ਥਾਂ ਖੰਭ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਲਗਭਗ 12 ਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਅਤੇ 8 ਟਨ ਭਾਰਾ ਹੈ, ਸਕੂਲੀ ਬੱਸ ਜਿੱਡਾ!
ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੀ ਚਮੜੀ 'ਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਿਲਿਆ?
ਧੌਣ, ਕਮਰ ਅਤੇ ਪੂਛ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਸਕੇਲ ਹਨ, ਖੰਭ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਹਨ, ਪੂਰੇ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਖੱਲ ਨਹੀਂ। ਸੋ ਅਸੀਂ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸਕੇਲ ਸਨ। ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕੀ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਫਿਰ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ 'ਚ ਉਸ ਨੂੰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਉਂ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ?
ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਸਨ, ਤੇ ਇਹ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੈ। ਕਲਾਕਾਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੇ ਵੀ ਹੋਣ।
ਇਹ ਸਮਝਦਾਰੀ ਵਾਲਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਖੋਲ੍ਹੋ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ: ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਕੀ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਕੀ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਤੋਂ?
ਯੂਟੀਰੈਨਸ: ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ
ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਯੂਟੀਰੈਨਸ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਮੀਟਰ ਲੰਮਾ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ, ਪਰ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਹਲਕਾ ਵੀ ਸੀ। ਯੂਟੀਰੈਨਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਟੱਬਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਆਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜਵਾਬ ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ: ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੰਭ ਸਨ!
ਸਾਡੇ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਕਾਰਡ ਉੱਤੇ ਲੰਬਾਈ ਦੋ ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਲਗਭਗ 15 ਕਿਲੋ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਟਰਕੀ ਜਿੰਨਾ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਉੱਤੇ ਖੰਭ ਜੁੜਨ ਦੇ ਉੱਭਰਵੇਂ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਉੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਖੰਭ ਨਿੱਘ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਇੱਥੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਬੂਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿਸਾਲ ਔਖੀ ਲੱਭੇਗੀ।
ਸਬੂਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਓ
ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦੰਦ, ਨਿੱਕੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਰੀਰ ਬਣਾਓ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਕੇਲ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਖੰਭ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਦੱਸ ਦਿਓ ਕਿ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ, ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।
ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਨੂੰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ, ਟਰਕੀ ਜਿੱਡਾ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਮੁੜੇ ਪੰਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਣਾਓ। ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ ਦੇ ਖੰਭ ਚਮੜੀ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਵਾਲੇ ਬਣਾਓ, ਤੇ ਹੇਠਾਂ “ਡਾਇਨਾਸੌਰ” ਨਾ ਲਿਖਣਾ!
ਬੱਚੇ ਇਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
- ਕੀ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਖੰਭ ਸਨ?
- ਜਿੰਨੀ ਕੁ ਚਮੜੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੇਲ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਖੰਭ ਸਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਅਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ।
- ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਨੂੰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਉਂ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ?
- ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਖੰਭ ਸਨ। ਕਲਾਕਾਰ ਇਸ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੰਭਵ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
- ਕੀ ਯੂਟੀਰੈਨਸ ਹੀ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਸੀ?
- ਨਹੀਂ, ਉਹ ਚੀਨ ’ਚ ਮਿਲਿਆ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ, ਆਕਾਰ ’ਚ ਛੋਟਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਭ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
- ਕਿਹੜੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਦੇ ਪੱਕੇ ਖੰਭ ਸਨ?
- ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਅਤੇ ਯੂਟੀਰੈਨਸ ਵਰਗੇ ਕਈ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹਨ!
- ਜੇ ਉੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਨੂੰ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਸੀ?
- ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮ ਰੱਖਣ, ਅੰਡੇ ਢੱਕਣ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਝਾਉਣ ਲਈ। ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਖੰਭ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਬਣੇ।
- ਜੁਰਾਸਿਕ ਪਾਰਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਬਿਨਾਂ ਖੰਭਾਂ ਦੇ ਹੈ, ਕੀ ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ?
- ਸਕੇਲਾਂ ਵਾਲੀ ਚਮੜੀ ਮਿਲੇ ਸਬੂਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਬਾਕੀ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕੀ ਸੀ, ਇਹ ਕੋਈ ਫ਼ਿਲਮ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ — ਇਹ ਅਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।
ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ
- ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜੀਵਾਸ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਲਪਨਾ ਜਾਂ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਹਨ।
- ਟੀ. ਰੇਕਸ ਅਤੇ ਯੂਟੀਰੈਨਸ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਨ, ਪਰ ਵੱਖਰੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵੱਖਰੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਸਨ।
- ਜੇ ਬੱਚਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਖੰਭਦਾਰ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਜਾਂ ਚਿੜੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਹੋ!