ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ ਤੇ ਪਲੇਸੀਓਸੌਰਸ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਨਹੀਂ ਹਨ!
ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ ਪਟੇਰੋਸੌਰ ਸੀ, ਯਾਨੀ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਸਰੀਸ੍ਰਿਪ, ਜਿਸ ਦੇ ਖੰਭ ਚਮੜੀ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਦੇ ਬਣੇ ਸਨ। ਪਲੇਸੀਓਸੌਰਸ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰੀਸ੍ਰਿਪ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਸਨ। ਫਿਰ ਸਾਡੀ ਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਸਕੋ।
ਹਰ ਪੁਰਾਣਾ ਜੀਵ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ
ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਕੁੱਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਲੱਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਟਾਇਰਨੋਸੌਰਸ, ਟ੍ਰਾਈਸੇਰਾਟੋਪਸ, ਸਟੇਗੋਸੌਰਸ ਅਤੇ ਵੇਲੋਸੀਰੇਪਟਰ ਇਸ ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦਾ ਹਰ ਵੱਡਾ ਜਾਨਵਰ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਨਹੀਂ ਸੀ!
ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੌਣ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੀਨ ਨਹੀਂ, ਹਰ ਜੀਵ ਦਾ ਕਾਰਡ ਵੇਖੋ।
ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ: ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਪਰ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਨਹੀਂ
ਸਾਡੇ ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ ਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਖੰਭਾਂ ਦਾ ਫੈਲਾਅ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਕਰੀਬ 25 ਕਿਲੋ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਖੰਭ ਪੰਛੀਆਂ ਵਰਗੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹਰ ਖੰਭ ਚਮੜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਝਿੱਲੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ, ਬੇਹੱਦ ਲੰਮੀ ਉਂਗਲ ਤਾਣ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਉੱਡਦਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਦਾ ਸੀ।
ਪਟੇਰੋਸੌਰ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਨ, ਪਰ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਉਸੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉੱਡਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਤਾਂ ਉਹ ਸਨ!
ਪਲੇਸੀਓਸੌਰਸ: ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਨਹੀਂ
ਪਲੇਸੀਓਸੌਰਸ ਜੁਰਾਸਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਲਗਭਗ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੌਣ ਲੋਚ ਨੈੱਸ ਵਾਲੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਦੈਂਤ ਵਰਗੀ ਲੰਮੀ ਸੀ। ਤੈਰਨ ਲਈ ਚੱਪੂਆਂ ਵਰਗੇ ਪੈਰ, ਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਮੱਛੀਆਂ! ਉਹ ਕੋਈ ਤੈਰਨਾ ਸਿੱਖ ਚੁੱਕਾ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰੀਸ੍ਰਿਪਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ’ਚੋਂ ਸੀ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਪਿਨੋਸੌਰਸ ਮੱਛੀਆਂ ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ — ਪਰ ਉਹ ਪੱਕਾ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹੈ! ਜਾਨਵਰ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਪਿਨੋਸੌਰਸ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ’ਚੋਂ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਪਲੇਸੀਓਸੌਰਸ ਕਦੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਚਮੜੀ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਖੰਭ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲੰਮੀ ਕਲਗੀ ਵੇਖੋ। ਪਲੇਸੀਓਸੌਰਸ ਦੀ ਲੰਮੀ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਚੱਪੂਆਂ ਵਰਗੇ ਚਾਰ ਪੈਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਬ੍ਰੈਚਿਓਸੌਰਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰੇ ਲੱਤਾਂ ਖੰਭਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰ ਤਾਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੀਵ ਕਿਸ ਸਮੂਹ ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਡ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ। ਸਿਰਫ਼ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਚਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਫਿਰ ਇਹ ਸਾਡੀ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਹਨ?
ਬੱਚੇ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮੇਸੋਜ਼ੋਇਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਜੀਵ ਸਨ, ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਣ।
ਛੋਟਿਆਂ ਲਈ ਸੌਖਾ ਜਵਾਬ: “ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਜੀਵ ਸਨ, ਪਰ ਆਪ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਨਹੀਂ ਸਨ!”
ਬੱਚੇ ਇਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
- ਕੀ ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ ਇੱਕ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹੈ?
- ਨਹੀਂ! ਇਹ ਪਟੇਰੋਸੌਰ ਹੈ — ਚਮੜੀ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ। ਨਾ ਇਹ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਨਾ ਡਾਇਨਾਸੌਰ।
- ਕੀ ਪਲੇਸੀਓਸੌਰਸ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹੈ?
- ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰੀਸ੍ਰਿਪਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
- ਜੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਉੱਡਦਾ ਸੀ?
- ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ ਵਰਗੇ ਪਟੇਰੋਸੌਰ। ਪਰ ਪੰਛੀ ਵੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਤੇ ਪੰਛੀ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹਨ!
- ਸਪਿਨੋਸੌਰਸ ਪਾਣੀ ਕੰਢੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਦਾ ਸੀ — ਕੀ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹੈ?
- ਹਾਂ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹੈ! ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
- ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਿਉਂ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ?
- ਕਿਉਂਕਿ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਚ ਭਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਾ ਸਾਰੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਜਿਊਂਦੇ ਸਨ, ਨਾ ਇੱਕੋ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਸਨ।
- ਪੰਛੀ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹਨ ਪਰ ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਰੱਖੀਏ?
- ਪੰਛੀ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪਟੇਰੋਸੌਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਾਖ਼ ਸਨ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਵਾਲੇ ਖੰਭਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਸਨ।
ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ
- ਜੇ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਖੰਭ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਲੰਮੀ ਕਲਗੀ ਦਿਸੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਤਸਵੀਰ ਹੇਠਾਂ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵੀ “ਡਾਇਨਾਸੌਰ” ਨਾ ਲਿਖੋ।
- ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਚ ਨੈੱਸ ਦਾ ਦੈਂਤ ਪਲੇਸੀਓਸੌਰਸ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਜੀਵ ਅੱਜ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ।
- ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਾਰਡ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੇਖੋ: ਟੀ. ਰੇਕਸ (ਹਾਂ), ਪਟੇਰਾਨੋਡੋਨ (ਨਹੀਂ), ਪਲੇਸੀਓਸੌਰਸ (ਨਹੀਂ) — ਫ਼ਰਕ ਝੱਟ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇਗਾ!