ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਅਲੋਪ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਏ?
ਲਗਭਗ 6.6 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਐਸਟਰਾਇਡ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਆ ਟਕਰਾਇਆ। ਧੂੜ, ਕਾਲਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਣ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਏ ਤੇ ਧੁੱਪ ਮੱਧਮ ਪੈ ਗਈ। ਧਰਤੀ ਠੰਢੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਸੁੱਕਣ ਲੱਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੌਦੇ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਤੰਗੀ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ। ਟੀ. ਰੇਕਸ ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਈਸੇਰਾਟੋਪਸ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ, ਸਿਵਾਏ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ। ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਬਚ ਗਈਆਂ। ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਛੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਔਲਾਦ ਹਨ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਡਾਇਨਾਸੌਰ!
ਕਿੱਥੇ ਡਿੱਗਿਆ ਤੇ ਕਿੱਡਾ ਵੱਡਾ ਸੀ?
ਉਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਚਿਕਸੁਲੁਬ — ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਯੁਕਾਤਾਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਕੋਲ। ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਦੋ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਟੋਆ ਬਣਿਆ! ਅੱਜ ਇਹ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰ ਹੇਠਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ ਆਪ ਦਸ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ — ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿੰਨਾ! ਸਾਡੇ ਕਾਰਡ ਵਾਲਾ ਡਿਪਲੋਡੋਕਸ 27 ਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਸਕੂਲੀ ਬੱਸਾਂ ਜਿੰਨਾ, ਪਰ ਇਹ ਐਸਟਰਾਇਡ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਟੋਏ ਨੂੰ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜਦੇ ਹਨ? ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਪਤਲੀ ਪਰਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਰੀਡੀਅਮ ਧਾਤ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ, ਪਰ ਐਸਟਰਾਇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਠੰਢ ਵਧੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ
ਟੱਕਰ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਕਣਾਂ ਨੇ ਧੁੱਪ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਠੰਢੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਨਿੱਕੀ-ਨਿੱਕੀ ਕਾਈ ਮੁੱਕਣ ਲੱਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀ ਕਮੀ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਰ ਕੀਤੀ। ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭੋਜਨ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਨਾਲ, ਲੁਕ-ਛਿਪ ਕੇ ਜਾਂ ਬੀਜ ਤੇ ਕੀੜੇ ਖਾ ਕੇ ਬਚ ਗਏ। ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਜੇ ਵੀ ਜੋੜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ 'ਚ ਕੌਣ ਜਿਊਂਦਾ ਸੀ?
ਸਾਡੀ ਸਾਈਟ ਵਾਲਾ ਟਾਇਰਨੋਸੌਰਸ 12 ਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਤੇ 8 ਟਨ ਭਾਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਕਾਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਲਗਭਗ 6.8 ਤੋਂ 6.6 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ। ਨੌਂ ਮੀਟਰ ਲੰਮਾ ਟ੍ਰਾਈਸੇਰਾਟੋਪਸ ਵੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਆਖ਼ਰ ਤੱਕ ਰਹੇ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਪਰ ਬ੍ਰੈਚਿਓਸੌਰਸ ਤੇ ਸਟੇਗੋਸੌਰਸ ਉਦੋਂ ਨਹੀਂ ਸਨ! ਉਹ ਜੁਰਾਸਿਕ ਕਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ।
ਜਦ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਕਿਵੇਂ ਮਰੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹੀ ਆਖ਼ਰੀ ਦੈਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਐਸਟਰਾਇਡ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ।
ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪੁਰਖੇ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇ?
ਪੰਛੀ ਛੋਟੇ, ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਥੈਰੋਪੌਡ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ। ਟੱਕਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਤਾਂ ਮੁੱਕ ਗਏ, ਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਚ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਅਤੇ ਕੱਛੂਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪੁਰਖੇ ਵੀ ਬਚ ਗਏ।
ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਪੁਰਖੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਬਚੇ, ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਜਵਾਬ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਜੇ ਲੱਭ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਛੋਟਾ ਆਕਾਰ ਕੰਮ ਆਇਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਬੀਜ ਖਾ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਹੋਰ ਜਾਣਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ “ਕੀ ਪੰਛੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹਨ?” ਵਾਲੀ ਗਾਈਡ ਪੜ੍ਹੋ।
ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵੀ ਤਾਂ ਫਟ ਰਹੇ ਸਨ!
ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਲਾਵਾ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਜ਼ਰੂਰ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਛੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪਰਤ ਸਿੱਧਾ ਐਸਟਰਾਇਡ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ: ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਜ਼ਰੂਰ ਫਟੇ, ਪਰ ਆਖ਼ਰੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਉਸੇ ਐਸਟਰਾਇਡ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬੱਚੇ ਇਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ
- ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਅਲੋਪ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਏ?
- ਲਗਭਗ 6.6 ਕਰੋੜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਐਸਟਰਾਇਡ ਦੀ ਟੱਕਰ ਨਾਲ ਧੁੱਪ ਘਟੀ, ਠੰਢ ਵਧੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ। ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।
- ਐਸਟਰਾਇਡ ਕਿੱਥੇ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ?
- ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਯੁਕਾਤਾਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਕੋਲ, ਚਿਕਸੁਲੁਬ ਵਿਖੇ। ਲਗਭਗ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾ ਟੋਆ ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮੁੰਦਰ ਹੇਠਾਂ।
- ਕੀ ਸਾਰੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਮਰ ਗਏ ਸਨ?
- ਸਾਰੇ ਨਹੀਂ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪੁਰਖੇ ਬਚ ਗਏ। ਇਸੇ ਲਈ ਅੱਜ ਦੀ ਚਿੜੀ ਵੀ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਹੈ।
- ਕੀ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀਆਂ ਨੇ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ?
- ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਫਟ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਤਬਾਹੀ ਐਸਟਰਾਇਡ ਦੇ ਟਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਆਈ ਸੀ।
- ਕੀ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਤੇ ਸਟੇਗੋਸੌਰਸ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਮਰੇ ਸਨ?
- ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ! ਸਟੇਗੋਸੌਰਸ ਜੁਰਾਸਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਿਹਾ।
- ਕੀ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਮੁੜ ਜਿਊਂਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
- ਟੀ. ਰੇਕਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿਊਂਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਉੱਡਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ!
ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ
- ਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਐਸਟਰਾਇਡ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਧਮਾਕਾ ਨਾ ਵਿਖਾਓ — ਧੂੜ ਦਾ ਗੁਬਾਰ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਾਓ।
- ਜੁਰਾਸਿਕ ਪਾਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਸਟੇਗੋਸੌਰਸ ਤੇ ਟੀ. ਰੇਕਸ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।
- ਬਨੇਰੇ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਚਿੜੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਮਗਰਮੱਛ ਨਾਲੋਂ ਡਾਇਨਾਸੌਰਾਂ ਦੀ ਕਿਤੇ ਨੇੜਲੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ।