Zijn vogels dinosaurussen?
Ja. De vogels van nu zijn dinosaurussen die de grote ramp hebben overleefd. Ze stammen rechtstreeks af van kleine roofdino’s met veren die op twee poten liepen: theropoden, net als T. rex, maar een flink stuk kleiner. Een doodgewone mus is nauwer verwant aan T. rex dan een krokodil. Krokodillen zijn verre neven, maar vogels zitten midden in de stamboom van de dinosaurussen.
Ze lijken niet op dinosaurussen – ze zíjn het
Biologen kijken naar botten, niet naar sprookjes. De heupen, de poten, het vorkbeen, de manier waarop de botten groeien: een kip heeft hetzelfde bouwplan als een roofdinosaurus op twee poten. Daarom zeggen wetenschappers niet dat vogels ‘van dino’s afstammen en nu iets anders zijn’. Nee: vogels zíjn dinosaurussen, en wel de enige die vandaag nog leven.
Toen de asteroïde insloeg, stierven de reuzen uit. Maar deze gevederde tak overleefde het. Hoe dat ging, lees je in onze gids over het uitsterven. Hier lees je waarom die duif op het plein geen nazaat van een dinosaurus is, maar er zelf een is.
Archaeopteryx: bewijs dat je met eigen ogen kunt zien
Op onze kaart is Archaeopteryx een halve meter lang en weegt hij ongeveer een kilo. Hij leefde in het Jura, zo’n 150 miljoen jaar geleden. Hij had al echte veren en vleugels, maar ook nog scherpe tandjes in zijn bek, klauwtjes aan zijn vleugels en een lange staart met wervels. Een dinosaurus die al half vogel is: een strakke grens tussen die twee bestond toen nog niet.
Het eerste complete fossiel werd ruim 160 jaar geleden in Duitsland gevonden. Wetenschappers wisten niet wat ze zagen: was dit nu een vogel of een reptiel? Inmiddels weten we dat hij helemaal aan het begin van de vogelstamboom staat. Misschien niet de allereerste vogel ooit, maar wel tastbaar bewijs dat vogels uit dinosaurussen zijn ontstaan.
In de film is Velociraptor kaal, in het echt niet
De Velociraptor op onze site was ongeveer twee meter lang en woog zo’n 15 kilo. Op zijn onderarmbotten zijn bobbeltjes gevonden waar slagpennen aan vastzaten. Hij had dus veren, al kon hij niet vliegen. Die veren hielden hem misschien warm en hielpen hem om indruk te maken op soortgenoten.
Ook T. rex was een theropode. Van hem zijn huidafdrukken met schubben gevonden, maar niet van zijn hele lichaam. Of hij op andere plekken veren had, weten we daarom niet zeker.
Waarom een krokodil géén dinosaurus is
Krokodillen, hagedissen en schildpadden leefden tegelijk met de dinosaurussen en overleefden de grote inslag. Maar ze horen bij andere takken van de stamboom. Een krokodil is wel nauwer verwant aan vogels dan aan hagedissen – het zijn allebei archosauriërs – maar een dinosaurus is hij niet.
Een handig ezelsbruggetje: heeft het veren en is het een vogel? Dinosaurus. Vliegt het met een kale vlieghuid, zoals Pteranodon? Vliegend reptiel, geen dinosaurus. Kruipt het laag over de grond met de poten wijd opzij? Geen dinosaurus. Dinosaurussen hadden hun poten recht onder hun lijf, en hun vliegende nazaten tellen ook mee.
Waarom dit ertoe doet (ook al noemt niemand een duif T. rex)
Het woord ‘uitgestorven’ klinkt alsof alles in één klap voorbij was. Maar dat klopt dus niet. De dinosauruslijn loopt gewoon door, tot aan de pinguïn op de zuidpool en de mus in de achtertuin. En die veren op Velociraptor zijn geen grapje van een tekenaar: ze horen bij dezelfde evolutie als de vleugels van een vogel.
Zet op onze site deze kaarten eens achter elkaar: Archaeopteryx, Velociraptor en T. rex. Eén familie, maar wat een verschil in formaat!
Vragen van kinderen
- Zijn vogels dinosaurussen?
- Ja, echt waar. Vogels stammen rechtstreeks af van kleine roofdino’s met veren. Biologisch gezien horen ze gewoon bij de dinosaurussen.
- Stammen alle vogels af van dinosaurussen?
- Ja, en ze komen allemaal uit één groep: de theropoden, die op twee poten liepen. Van reuzen als Diplodocus of Triceratops stammen ze niet af.
- Is een kip echt een dinosaurus?
- Ja! Een kip heeft hetzelfde soort skelet als een roofdino op twee poten. Geen T. rex natuurlijk, maar wel een levend familielid.
- Had de T. rex veren?
- De gevonden huidafdrukken tonen schubben. We kennen niet de huid van het hele lichaam, dus veren op andere plekken zijn niet uitgesloten.
- Is Archaeopteryx de allereerste vogel?
- Hij is het beroemdste vroege voorbeeld, maar of hij de allereerste was, weet niemand zeker. Hij had veren en vleugels, maar ook tanden en een lange staart.
- Waarom zegt iedereen dan dat dinosaurussen zijn uitgestorven?
- Meestal bedoelen we daarmee alle dinosaurussen behalve de vogels. Vogels zijn de enige dinosaurussen die nu nog leven.
Onthoud dit
- Vertel gerust in de klas: dino’s zijn niet allemaal dood, er zit er eentje op het dak te koeren!
- Laat je niet foppen door vliegen: Pteranodon vloog wel, maar was een vliegend reptiel met een vlieghuid – géén dinosaurus.
- Een Velociraptor zonder veren? Dat is het kale filmmonster uit Hollywood, niet het echte dier.