Τα πουλιά είναι δεινόσαυροι;
Ναι, χωρίς καμία αμφιβολία! Τα σημερινά πουλιά είναι δεινόσαυροι που κατάφεραν να επιβιώσουν. Κατάγονται από μικρούς δίποδους σαρκοφάγους κυνηγούς με φτερά — ανήκουν δηλαδή στην ίδια μεγάλη οικογένεια με τον Τυραννόσαυρο, μόνο που εκείνοι οι πρόγονοι δεν ήταν γίγαντες. Ένα σπουργίτι είναι πολύ πιο κοντινός συγγενής του Τ. ρεξ απ’ ό,τι ένας κροκόδειλος. Ο κροκόδειλος είναι απλώς μακρινός ξάδερφος, ενώ το πουλί ανήκει στον ίδιο κλάδο με τους δεινόσαυρους.
Δεν «μοιάζουν απλώς» με δεινόσαυρους — είναι δεινόσαυροι!
Οι επιστήμονες εξετάζουν τον σκελετό, όχι τα καρτούν. Η λεκάνη, τα πόδια, τα φτερά και ο τρόπος που αναπτύσσονται τα κόκαλα αποδεικνύουν ότι μια κότα έχει το ίδιο βασικό σχέδιο με τους μικρούς σαρκοφάγους δεινόσαυρους. Γι’ αυτό οι παλαιοντολόγοι δεν λένε «τα πουλιά προήλθαν από δεινόσαυρους και έγιναν κάτι άλλο». Λένε καθαρά: «τα πουλιά είναι οι μόνοι δεινόσαυροι που ζουν σήμερα».
Μετά την πτώση του αστεροειδή, οι μεγάλοι δεινόσαυροι της ξηράς εξαφανίστηκαν. Η εξελικτική γραμμή των πουλιών όμως άντεξε. Αυτό το αναλύουμε στον οδηγό για την εξαφάνιση. Εδώ μας απασχολεί κάτι άλλο: τι ακριβώς κάνει το σπουργίτι δεινόσαυρο και όχι απλώς κάτι που του μοιάζει.
Αρχαιοπτέρυξ — ένας δεσμός με τα πρώτα πουλιά
Στην κάρτα μας ο Αρχαιοπτέρυξ έχει μήκος μισό μέτρο και βάρος περίπου ένα κιλό. Έζησε στο Ιουρασικό, γύρω στα 150 εκατομμύρια χρόνια πριν. Είχε ήδη κανονικά φτερά και πτέρυγες, αλλά κρατούσε ακόμη δόντια, νύχια στις πτέρυγες και μακριά οστέινη ουρά. Μοιάζει με μικρό δεινόσαυρο που μαθαίνει να πετάει — εκείνη την εποχή τα όρια ανάμεσα στις ομάδες δεν ήταν ακόμη τόσο καθαρά.
Ανακαλύφθηκε στη Γερμανία πριν από πολλά χρόνια και οι ειδικοί διαφωνούσαν για δεκαετίες: πουλί ήταν ή σαύρα; Σήμερα ξέρουμε ότι βρίσκεται πολύ κοντά στη ρίζα της οικογένειας των πουλιών. Ο τίτλος «πρώτο πουλί» δεν είναι δικός του για πάντα, γιατί όλο και βρίσκονται νέα απολιθώματα. Για να καταλάβει όμως ένα παιδί την εξέλιξη, καλύτερο παράδειγμα δεν υπάρχει.
Ο Βελοσιράπτορας στην ταινία είναι φαλακρός. Στα κόκαλα όχι!
Ο Βελοσιράπτορας είχε μήκος περίπου δύο μέτρα και ζύγιζε 15 κιλά — όσο μια μεγάλη γαλοπούλα. Στα κόκαλα του μπράτσου του βρέθηκαν σημεία όπου στερεώνονταν φτερά. Είχε δηλαδή φτερά, αλλά δεν μπορούσε να πετάξει.
Ο Τυραννόσαυρος ανήκε κι αυτός στα θηρόποδα, τη μεγάλη ομάδα των δίποδων δεινοσαύρων. Αποτυπώματα από κομμάτια του δέρματός του δείχνουν λέπια. Επειδή δεν έχουμε δέρμα από ολόκληρο το σώμα, δεν ξέρουμε ακόμη αν αλλού είχε φτερά.
Γιατί ο κροκόδειλος δεν ανήκει στην ίδια παρέα
Οι κροκόδειλοι, οι σαύρες και οι χελώνες ζούσαν την εποχή των δεινοσαύρων, αλλά ανήκουν σε άλλους κλάδους των ερπετών. Οι κροκόδειλοι είναι πιο κοντινοί συγγενείς των πουλιών απ’ ό,τι των σαυρών, χωρίς να είναι δεινόσαυροι.
Να θυμάσαι: κάθε πουλί είναι δεινόσαυρος, αλλά δεν είναι δεινόσαυρος κάθε ζώο που πετάει. Η ομάδα ενός ζώου κρίνεται από τα οστά του και από το ποιοι είναι οι συγγενείς του, όχι από το αν πετάει.
Γιατί έχει τόση σημασία, αφού κανείς δεν φωνάζει το περιστέρι Τ. ρεξ;
Γιατί αλλιώς η εξαφάνιση ακούγεται σαν να «χάθηκαν τα πάντα». Όμως δεν χάθηκαν όλοι! Και γιατί τα φτερά στον Βελοσιράπτορα δεν είναι διακοσμητικό κόλπο κάποιου ζωγράφου. Είναι η ίδια ακριβώς ιστορία με την πτέρυγα του σπουργιτιού.
Θέλεις να δεις αυτή τη γραμμή στον ιστότοπό μας; Άνοιξε πρώτα τον Αρχαιοπτέρυγα, μετά τον Βελοσιράπτορα και μετά τον Τυραννόσαυρο. Τρεις κάρτες από την ίδια οικογένεια, με πολύ διαφορετικά μεγέθη.
Ερωτήσεις που κάνουν τα παιδιά
- Τα πουλιά είναι δεινόσαυροι;
- Ναι! Τα ζωντανά πουλιά είναι κανονικοί δεινόσαυροι, απόγονοι μικρών φτερωτών κυνηγών. Ο κροκόδειλος και η σαύρα δεν είναι.
- Ήρθαν τα πουλιά από δεινόσαυρους;
- Ναι, από μία συγκεκριμένη ομάδα: τα μικρά σαρκοφάγα θηρόποδα. Όχι από τον Διπλόδοκο ούτε από τον Τρικεράτοπο.
- Η κότα είναι δεινόσαυρος;
- Ναι, με την επιστημονική έννοια. Ο σκελετός της έχει το ίδιο βασικό σχέδιο με των μικρών θηρόποδων. Δεν είναι φυσικά Τ. ρεξ, αλλά ένα μικρό ζωντανό κλαδί εκείνης της οικογένειας.
- Είχε φτερά ο Τυραννόσαυρος;
- Σε αποτυπώματα δέρματος του Τυραννόσαυρου έχουν βρεθεί λέπια. Επειδή δεν σώθηκε δέρμα από όλο το σώμα, κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά αν είχε φτερά κάπου αλλού.
- Ο Αρχαιοπτέρυξ είναι το πρώτο πουλί;
- Είναι το πιο διάσημο πρώιμο είδος. Είχε μήκος μισό μέτρο και φτερά, αλλά και δόντια και μακριά ουρά. Υπάρχουν και παλαιότερα ευρήματα, αλλά η κάρτα μας εστιάζει σε αυτόν.
- Γιατί τότε λένε ότι οι δεινόσαυροι εξαφανίστηκαν;
- Επειδή εξαφανίστηκαν οι δεινόσαυροι που δεν ήταν πουλιά, ακόμη κι όσοι είχαν πτέρωμα. Μερικά πουλιά επιβίωσαν και η εξελικτική τους γραμμή συνεχίζεται σήμερα.
Να το θυμάσαι
- Στο μάθημα μπορείς να πεις: «Δεν πέθαναν όλοι — το περιστέρι στο περβάζι ανήκει στην ίδια παρέα!».
- Μην μπερδεύεις το «πετάει» με το «είναι δεινόσαυρος». Ο Πτερανόδων πετούσε, αλλά δεν ήταν δεινόσαυρος.
- Ένας Βελοσιράπτορας με φτερά είναι πολύ πιο κοντά στην αλήθεια από τον φαλακρό κακό των ταινιών.