Ο Πτερανόδων και ο Πλησιόσαυρος δεν είναι δεινόσαυροι
Όχι — ούτε ο Πτερανόδων ούτε ο Πλησιόσαυρος είναι δεινόσαυροι! Ο πρώτος είναι πτερόσαυρος, δηλαδή ιπτάμενο ερπετό, και ο δεύτερος θαλάσσιο ερπετό με μακρύ λαιμό. Οι αληθινοί δεινόσαυροι είναι μια ξεχωριστή οικογένεια και ζούσαν κυρίως στη στεριά. Στον ιστότοπό μας βρίσκονται δίπλα στον Τ. ρεξ επειδή έζησαν στην εποχή των δεινοσαύρων και συχνά τους ζωγραφίζουν όλους μαζί. Ίδια εποχή, εντελώς άλλη οικογένεια!
Δεινόσαυρος δεν σημαίνει «όποιο παλιό ερπετό έζησε τότε»
Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τη λέξη «δεινόσαυρος» μόνο για ένα συγκεκριμένο κλαδί: ζώα με ιδιαίτερη κατασκευή της λεκάνης, πόδια που πατούν ίσια κάτω από το σώμα και ζωή κυρίως στη στεριά. Ο Τυραννόσαυρος, ο Τρικεράτοπος, ο Στεγόσαυρος και ο Βελοσιράπτορας είναι αληθινοί δεινόσαυροι. Ένα ζώο που απλώς είναι πανάρχαιο και έχει λέπια δεν γίνεται αυτόματα δεινόσαυρος!
Οι ταινίες συνηθίζουν να τους βάζουν όλους στο ίδιο πλάνο. Έτσι κόβονται περισσότερα εισιτήρια, αλλά μπερδεύονται τα πράγματα όταν θέλεις μια σωστή απάντηση στο μάθημα.
Πτερανόδων: κυρίαρχος του ουρανού, όχι δεινόσαυρος
Ο Πτερανόδων στην κάρτα μας έχει άνοιγμα φτερών περίπου επτά μέτρα, ζυγίζει γύρω στα 25 κιλά κι έζησε στο Κρητιδικό. Κάθε πτέρυγά του ήταν μια μεμβράνη από δέρμα, που τη στήριζε ένα μόνο δάχτυλο, πάρα πολύ μακρύ — καμία σχέση με τα φτερά των πουλιών! Πετούσε αγέρωχα πάνω από τη θάλασσα και ψάρευε.
Οι πτερόσαυροι ήταν πρώτα ξαδέρφια των δεινοσαύρων, αλλά όχι μέλη της ίδιας οικογένειας. Πετούσαν, όμως δεν ήταν «δεινόσαυροι που έβγαλαν φτερά». Οι αληθινοί δεινόσαυροι δεν κατέκτησαν ποτέ τον αέρα με τον τρόπο του Πτερανόδοντα. Μόνο τα πουλιά το κατάφεραν — και τα πουλιά είναι δεινόσαυροι. Αυτό όμως είναι άλλη κουβέντα!
Πλησιόσαυρος: τέρας του βυθού, όχι δεινόσαυρος
Ο Πλησιόσαυρος είχε μήκος περίπου τρισήμισι μέτρα, έζησε στο Ιουρασικό και είχε λαιμό που θυμίζει έντονα τις ιστορίες για το τέρας του Λοχ Νες (αν και κανείς δεν απέδειξε ποτέ με απολιθώματα ότι το τέρας υπάρχει!). Είχε τέσσερα πτερύγια σαν κουπιά, κυνηγούσε ψάρια και ζούσε μόνο στο νερό. Δεν ήταν «δεινόσαυρος που έμαθε να κολυμπάει». Τα θαλάσσια ερπετά είχαν τη δική τους ξεχωριστή παρέα: ιχθυόσαυροι, μοσάσαυροι και πλησιόσαυροι.
Αντίθετα, ο Σπινόσαυρος ζούσε κοντά στο νερό και έτρωγε ψάρια — κι όμως είναι κανονικός δεινόσαυρος! Η διαφορά είναι ότι ο Σπινόσαυρος κατάγεται από σαρκοφάγους κυνηγούς της ξηράς και απλώς ψάρευε στα ποτάμια, ενώ ο Πλησιόσαυρος δεν ανήκε ποτέ σε εκείνη την οικογένεια της στεριάς.
Πώς να μην τους μπερδέψεις σε μια ζωγραφιά
Οι πτέρυγες από μεμβράνη και το λοφίο σε βοηθούν να αναγνωρίσεις τον Πτερανόδοντα σε μια εικόνα. Ο Πλησιόσαυρος είχε μακρύ λαιμό και τέσσερα πτερύγια σαν κουπιά. Αυτά τα γνωρίσματα είναι χρήσιμα για τη σύγκριση.
Η εμφάνιση και ο τόπος όπου ζει ένα ζώο, όμως, δεν καθορίζουν από μόνα τους την ομάδα του. Οι επιστήμονες εξετάζουν τα οστά και την εξελικτική συγγένεια. Γι’ αυτό και στις κάρτες μας γράφουμε ότι ο Πτερανόδων και ο Πλησιόσαυρος δεν ήταν δεινόσαυροι.
Γιατί βρίσκονται σε αυτή την εγκυκλοπαίδεια;
Τα παιδιά συχνά ρωτούν γι’ αυτά τα ζώα μαζί με τους δεινόσαυρους. Όλα έζησαν στον Μεσοζωικό Αιώνα, αν και όχι απαραίτητα την ίδια ακριβώς περίοδο.
Η σύντομη απάντηση είναι: έζησαν στην εποχή των δεινοσαύρων, αλλά ανήκαν σε άλλες ομάδες. Γι’ αυτό τα παρουσιάζουμε μαζί και εξηγούμε τις διαφορές τους.
Ερωτήσεις που κάνουν τα παιδιά
- Είναι ο Πτερανόδων δεινόσαυρος;
- Όχι. Είναι πτερόσαυρος, ιπτάμενο ερπετό με πτέρυγες από δέρμα. Δεν ήταν ούτε πουλί ούτε δεινόσαυρος.
- Είναι ο Πλησιόσαυρος δεινόσαυρος;
- Όχι. Ήταν θαλάσσιο ερπετό από άλλη ομάδα. Οι δεινόσαυροι ζούσαν κυρίως στη στεριά.
- Ποιος πετούσε τότε, αν όχι οι δεινόσαυροι;
- Οι πτερόσαυροι, όπως ο Πτερανόδων και οι συγγενείς του. Αργότερα εμφανίστηκαν στον ουρανό και τα πουλιά, που είναι κι αυτά δεινόσαυροι.
- Ο Σπινόσαυρος ζούσε κοντά στο νερό — είναι δεινόσαυρος;
- Ναι, κανονικότατος! Κατάγεται από σαρκοφάγους δεινόσαυρους της ξηράς, απλώς έπιανε ψάρια στα ποτάμια. Ο Πλησιόσαυρος ανήκει σε άλλη οικογένεια.
- Γιατί στα καρτούν είναι όλοι μαζί;
- Επειδή έτσι είναι πιο εύκολο και πιο θεαματικό. Έζησαν στην εποχή των δεινοσαύρων, αλλά δεν ήταν μία οικογένεια.
- Το πουλί είναι δεινόσαυρος, ο Πτερανόδων όχι. Πώς το θυμάμαι;
- Τα πουλιά εξελίχθηκαν από μικρούς φτερωτούς δεινόσαυρους. Ο Πτερανόδων ανήκει σε ένα γειτονικό κλαδί που πέταξε νωρίτερα και με εντελώς διαφορετικό τρόπο.
Να το θυμάσαι
- Αν έχει πτέρυγες από δέρμα και λοφίο στο κεφάλι, μη γράψεις «δεινόσαυρος» κάτω από τη ζωγραφιά σου!
- Το τέρας του Λοχ Νες είναι θρυλικό πλάσμα. Οι γνωστές εικόνες του θυμίζουν πλησιόσαυρο, αλλά δεν υπάρχουν αξιόπιστα στοιχεία για την ύπαρξή του.
- Βάλε τρεις κάρτες στη σειρά: Τ. ρεξ (ναι), Πτερανόδων (όχι), Πλησιόσαυρος (όχι). Έτσι σου μένει αμέσως!