Γιατί εξαφανίστηκαν οι δεινόσαυροι;
Πριν από περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια ένας γιγάντιος αστεροειδής έπεσε στη Γη. Ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης σκέπασε τον Ήλιο, τα φυτά σταμάτησαν να μεγαλώνουν και οι μεγάλοι φυτοφάγοι έμειναν νηστικοί. Σε λίγο ξέμειναν από τροφή και οι σαρκοφάγοι. Έτσι χάθηκαν ο Τυραννόσαυρος και ο Τρικεράτοπος. Επέζησαν κυρίως μικρότερα ζώα, ανάμεσά τους και οι πρόγονοι των σημερινών πουλιών. Ναι, τα πουλιά είναι κι αυτά δεινόσαυροι, απλώς με φτερά.
Πού έπεσε και πόσο μεγάλος ήταν
Το μέρος λέγεται Τσικσουλούμπ και βρίσκεται στη χερσόνησο Γιουκατάν, στο Μεξικό. Ο κρατήρας έχει διάμετρο σχεδόν διακόσια χιλιόμετρα και απλώνεται κάτω από τη στεριά και τη θάλασσα. Αν σταθείς στην παραλία, δεν θα δεις καμία τρύπα.
Ο ίδιος ο αστεροειδής είχε πλάτος πάνω από δέκα χιλιόμετρα. Η κάρτα μας για τον Διπλόδοκο γράφει 27 μέτρα — όσο τρία σχολικά λεωφορεία στη σειρά. Ο αστεροειδής ήταν μεγαλύτερος από μια ολόκληρη πόλη! Οι επιστήμονες βλέπουν ακόμη το σημάδι της πρόσκρουσης: ένα λεπτό στρώμα αργίλου που τυλίγει όλο τον πλανήτη και είναι γεμάτο με ένα μέταλλο σπάνιο στη Γη, αλλά πολύ πιο συνηθισμένο στους αστεροειδείς. Το ίδιο στρώμα υπάρχει και μέσα στον κρατήρα.
Το κρύο και η κατάρρευση των τροφικών αλυσίδων
Η πρόσκρουση προκάλεσε τεράστια καταστροφή γύρω από το σημείο όπου έπεσε ο αστεροειδής. Ύστερα σκόνη και αιθάλη ανέβηκαν στην ατμόσφαιρα και το φως που έφτανε στο έδαφος λιγόστεψε. Το κλίμα κρύωσε και πολλά φυτά και φύκια δυσκολεύονταν να μεγαλώσουν. Τα φυτοφάγα έχαναν την τροφή τους — και μαζί τους υπέφεραν και οι θηρευτές τους.
Δεν έφταιγε λοιπόν μόνο το ίδιο το χτύπημα. Το κρύο και οι σπασμένες τροφικές αλυσίδες έκαναν μεγάλη ζημιά. Όσα ζώα ήταν μικρά και έτρωγαν ό,τι έβρισκαν είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν.
Ποιος ζούσε στ’ αλήθεια στο τέλος
Ο Τυραννόσαυρος στον ιστότοπό μας έχει μήκος 12 μέτρα, ζυγίζει περίπου 8 τόνους και έζησε στο τέλος του Κρητιδικού, 68–66 εκατομμύρια χρόνια πριν. Ο Τρικεράτοπος, σύγχρονός του, φτάνει τα εννιά μέτρα. Αυτοί οι δύο πρόλαβαν το χτύπημα του αστεροειδή. Ο Βραχιόσαυρος και ο Στεγόσαυρος όμως όχι! Ανήκουν στο Ιουρασικό και η εποχή τους είχε τελειώσει δεκάδες εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα.
Όταν ο κόσμος ρωτάει «γιατί εξαφανίστηκαν οι δεινόσαυροι», συνήθως σκέφτεται αυτούς τους τελευταίους γίγαντες. Η απάντηση με τον αστεροειδή ισχύει γι’ αυτούς. Τα ιουρασικά ζώα είναι μια άλλη ιστορία: τα είδη άλλαζαν και εξαφανίζονταν με τον φυσικό ρυθμό της εξέλιξης, χωρίς να χρειαστεί ένας γιγάντιος βράχος από το διάστημα.
Γιατί το σπουργίτι είναι εδώ και ο Τ. ρεξ όχι
Τα σημερινά πουλιά κατάγονται από μικρούς, φτερωτούς σαρκοφάγους δεινόσαυρους. Μετά την πρόσκρουση, όλοι οι κλασικοί δεινόσαυροι χάθηκαν — εκτός από τη συγκεκριμένη γραμμή των πουλιών. Φυσικά, δεν πέθανε «κάθε ερπετό στον πλανήτη»: οι κροκόδειλοι, οι σαύρες και οι χελώνες τα κατάφεραν μια χαρά.
Γιατί όμως σώθηκαν τα πουλιά; Οι επιστήμονες ακόμη ενώνουν τα κομμάτια του παζλ. Συνήθως αναφέρουν το μικρό τους μέγεθος, το ότι έτρωγαν διάφορες τροφές (όπως σπόρους θαμμένους στο χώμα) και το ότι μπορούσαν να πετάξουν μακριά από καμένες περιοχές. Τίποτα απ’ αυτά δεν μπορούσε να βοηθήσει έναν πελώριο Τυραννόσαυρο. Περισσότερα θα βρεις στον οδηγό «Τα πουλιά είναι δεινόσαυροι;».
Εκείνη την εποχή ξυπνούσαν και ηφαίστεια
Στην περιοχή της σημερινής Ινδίας, εκείνα τα χρόνια τεράστια ηφαίστεια ξερνούσαν ασταμάτητα ποτάμια λάβας. Κι αυτό άλλαξε πολύ την ατμόσφαιρα. Όμως το λεπτό στρώμα σκόνης που τυλίγει όλη τη Γη ταιριάζει απόλυτα με μια ξαφνική πρόσκρουση — όχι με αργές εκρήξεις.
Τα ηφαίστεια έκαναν τη ζημιά τους, όμως τη χαριστική βολή την έδωσε ο αστεροειδής. Χωρίς αυτόν δεν εξηγείται εκείνη η απότομη μαύρη γραμμή στα πετρώματα ολόκληρου του πλανήτη.
Ερωτήσεις που κάνουν τα παιδιά
- Γιατί εξαφανίστηκαν οι δεινόσαυροι;
- Πριν από περίπου 66 εκατομμύρια χρόνια έπεσε ένας μεγάλος αστεροειδής. Σκόνη και αιθάλη έκρυψαν μεγάλο μέρος του ηλιακού φωτός, το κλίμα κρύωσε και οι τροφικές αλυσίδες κατέρρευσαν. Από τους δεινόσαυρους γλίτωσαν μόνο κάποια πουλιά.
- Πού έπεσε ο αστεροειδής;
- Στο Τσικσουλούμπ, στη χερσόνησο Γιουκατάν στο Μεξικό. Ο κρατήρας έχει διάμετρο σχεδόν 200 χιλιόμετρα και σήμερα βρίσκεται θαμμένος κάτω από τη γη και το νερό.
- Πέθαναν όλοι οι δεινόσαυροι;
- Όχι. Εξαφανίστηκαν οι δεινόσαυροι που δεν ήταν πουλιά. Κάποια πουλιά επιβίωσαν και από αυτά κατάγονται τα σημερινά.
- Τα ηφαίστεια σκότωσαν τους δεινόσαυρους;
- Στην Ινδία πράγματι έγιναν τεράστιες ηφαιστειακές εκρήξεις. Οι περισσότεροι επιστήμονες όμως συμφωνούν ότι το τελικό χτύπημα ήρθε από τον αστεροειδή.
- Ο Τ. ρεξ και ο Στεγόσαυρος πέθαναν την ίδια μέρα;
- Όχι, σε καμία περίπτωση! Ο Στεγόσαυρος έζησε στο Ιουρασικό, δεκάδες εκατομμύρια χρόνια νωρίτερα. Ο Τυραννόσαυρος και ο Τρικεράτοπος ήταν εκείνοι που πρόλαβαν το τέλος του Κρητιδικού.
- Μπορούν να γυρίσουν οι δεινόσαυροι;
- Σήμερα δεν μπορούμε να κλωνοποιήσουμε τον Τυραννόσαυρο ή άλλους δεινόσαυρους που δεν ήταν πουλιά. Τα πουλιά, όμως, είναι ο ζωντανός κλάδος της οικογένειάς τους!
Να το θυμάσαι
- Αν ζωγραφίζεις τη μέρα της πρόσκρουσης, βάλε πυκνή σκόνη και ξερά δέντρα — η πείνα τους νίκησε, όχι μόνο ο κρότος της έκρηξης.
- Το Jurassic Park μπερδεύει τις εποχές: ο Στεγόσαυρος δίπλα στον Τ. ρεξ υπάρχει μόνο στις ταινίες, ποτέ στα απολιθώματα!
- Το σπουργίτι στο περβάζι είναι πολύ πιο στενός συγγενής των δεινοσαύρων απ’ ό,τι ο κροκόδειλος. Αυτό είναι επιστήμη, όχι αστείο!