Tam Điệp, Jura, Phấn trắng — ba kỷ trên một hành tinh
Câu trả lời ngắn: khủng long sống rất lâu, nhưng không phải cùng lúc. Trước hết kỷ Tam Điệp, rồi Jura, rồi Phấn trắng — còn gọi là Creta. Ba chương dài của một cuốn sách, không phải một ngày. Khủng long phiến sừng thuộc Jura. Khủng long bạo chúa thuộc sát cuối Phấn trắng. Chúng chỉ chung một khung hình trong phim. Trên thẻ của chúng ta, mỗi con có năm riêng. Nhìn những năm ấy.
Ba chương, không phải một «thời đại khủng long»
Người ta nói «khủng long» như thể một lớp học, một trường. Hơn một trăm năm mươi triệu năm đã trôi. Loài tới rồi đi, như người ở các thế kỷ khác nhau.
Nhớ dễ: kỷ Tam Điệp bắt đầu khoảng 250 triệu năm trước, Jura khoảng 200, Phấn trắng khoảng 145. Phấn trắng hết 66 triệu năm trước, khi thiên thạch đâm. Chuyện ấy nằm ở bài tuyệt chủng.
Tam Điệp: những con đầu, chưa phải khổng lồ
Kỷ Tam Điệp bắt đầu sau một thảm họa lớn: gần như mọi sự sống đã hết một lần. Trái Đất là một khối đất khổng lồ. Nóng và khô.
Khủng long đầu tiên còn nhỏ. Không phải Khủng long cổ dài Brachiosaurus của chúng ta. Không phải Khủng long bạo chúa. Chúng mới bắt đầu. Nếu vẽ «rất lúc đầu», đừng đặt Diplodocus vào khung. Nó chưa có mặt.
Jura: cổ dài và tấm trên lưng
Jura là chương của những cổ dài khổng lồ và Khủng long phiến sừng. Khủng long cổ dài Brachiosaurus trên thẻ dài 25 mét, khoảng 50 tấn — một nhà bốn tầng. Diplodocus dài 27 mét. Khủng long phiến sừng dài chín mét, tấm trên lưng, não bằng quả óc chó.
Archaeopteryx dài nửa mét, cũng Jura: đã có lông, vẫn còn răng. Không có Khủng long bạo chúa trong Jura. Nếu phim hoạt hình cho Khủng long phiến sừng chạy trốn Khủng long bạo chúa, đó là tấm vé, không phải xương.
Phấn trắng: sừng, buồm và vua
Kỷ Phấn trắng — Creta — thì dài. Đầu kỷ chưa có Khủng long bạo chúa của chúng ta. Cuối kỷ — có: 12 mét, 8 tấn, 68–66 triệu năm trước. Bên cạnh là Khủng long ba sừng, chín mét. Velociraptor dài hai mét, một con gà tây, sớm hơn Khủng long bạo chúa vài triệu năm.
Khủng long gai với buồm trên lưng cũng thuộc Phấn trắng, nhưng sớm hơn vua. Pteranodon bay trong Phấn trắng và vẫn không phải khủng long. Đó là bài khác.
Làm sao khỏi lẫn
Hỏi: «Jura hay Phấn trắng?» Jura — cổ và tấm. Phấn trắng — sừng và Khủng long bạo chúa của chúng ta. Tam Điệp — những con nhỏ đầu tiên, chưa có gã khổng lồ quen thuộc trên thẻ.
Ba thẻ liền: Khủng long cổ dài Brachiosaurus, Khủng long phiến sừng, Khủng long bạo chúa. Hai Jura, một Phấn trắng. Kỷ sẽ dính hơn chữ «Trung sinh».
Trẻ hay hỏi
- Tam Điệp, Jura và Phấn trắng khác nhau thế nào?
- Ba thời nối tiếp. Con vật khác nhau. Khủng long phiến sừng thuộc Jura. Khủng long bạo chúa thuộc cuối Phấn trắng. Chúng không sống cùng.
- Kỷ Jura là lúc nào?
- Khoảng 200 đến 145 triệu năm trước. Rồi kỷ Phấn trắng bắt đầu.
- Khủng long bạo chúa sống ở kỷ Jura?
- Không. Nó thuộc sát cuối Phấn trắng, khoảng 66 triệu năm trước.
- Sao trong Công viên kỷ Jura mọi con đi cùng nhau?
- Rực hơn thế. Trong xương chúng chỉ chung việc là khủng long. Thời thì khác.
- Kỷ nào dài nhất?
- Phấn trắng dài hơn Jura. Vì thế có nhiều loài, không chỉ Khủng long bạo chúa.
- Người sống cùng khủng long?
- Không. Người đến rất, rất sau. Giữa Khủng long bạo chúa và chúng ta còn hàng chục triệu năm.
Nhớ thế này
- Ghi kỷ trên tranh. «Chỉ là khủng long» sẽ trộn Khủng long phiến sừng với Khủng long bạo chúa.
- Công viên kỷ Jura là tên phim, không phải lịch xương.
- Ba thẻ: Khủng long cổ dài Brachiosaurus (Jura), Khủng long phiến sừng (Jura), Khủng long bạo chúa (Phấn trắng).