Pteranodon có phải là khủng long không?

Không. Nó là dực long, một loài bò sát biết bay có cánh màng da. Nó chẳng phải chim, cũng chẳng phải khủng long.

Plesiosaurus có phải là khủng long không?

Không. Nó là bò sát biển cổ dài, còn khủng long thì hầu hết sống trên đất liền.

Nếu không phải khủng long thì loài nào biết bay vào thời đó?

Dực long, chẳng hạn Pteranodon. Về sau, một nhánh khủng long có lông vũ tiến hóa thành chim và cũng bay lên trời.

Khủng long gai kiếm ăn dưới nước, vậy nó có phải khủng long không?

Có chứ! Khủng long gai thuộc nhóm khủng long ăn thịt, chỉ là nó hay bắt cá ở sông. Nó khác hẳn một loài bò sát biển như Plesiosaurus.

Tại sao trong phim hoạt hình chúng luôn xuất hiện cùng nhau?

Vì như vậy phim sinh động hơn. Chúng cùng sống trong đại Trung sinh nhưng thuộc những nhánh khác hẳn nhau.

Chim là khủng long, nhưng Pteranodon lại không phải. Nhớ thế nào cho đúng?

Chim tiến hóa từ khủng long nhỏ có lông vũ. Pteranodon thuộc một nhánh bò sát khác, họ hàng gần, biết bay từ sớm hơn nhờ đôi cánh màng da.

Pteranodon và Plesiosaurus không phải khủng long

Pteranodon không phải khủng long, Plesiosaurus cũng không. Pteranodon là dực long (pterosaur), tức bò sát biết bay. Plesiosaurus là bò sát biển cổ dài. Khủng long là một nhóm riêng và phần lớn sống trên cạn. Trên trang này, hai loài ấy đứng cạnh khủng long bạo chúa vì cùng sống trong đại Trung sinh và phim ảnh hay cho tất cả vào chung một công viên. Nhưng cùng đại Trung sinh chưa có nghĩa là sống cùng lúc, và chúng thuộc những nhóm khác nhau.

Bò sát cổ đại chưa chắc đã là khủng long

Các nhà khoa học chỉ gọi một nhánh nhất định là “khủng long”: xương hông có cấu tạo riêng, chân thẳng đứng ngay dưới thân như ở thú và chim chứ không khuỳnh sang hai bên như thằn lằn, và chủ yếu sống trên cạn. Khủng long bạo chúa, khủng long ba sừng, khủng long phiến sừng, Velociraptor đều đúng là khủng long. Còn cứ cổ xưa và có vảy thì chưa chắc.

Phim ảnh hay dồn tất cả vào một khung hình. Như thế xem vui hơn, bán được nhiều vé hơn, nhưng đến lúc học bài thì rất dễ nhầm.

Pteranodon: bay trên trời nhưng không phải khủng long

Pteranodon trên thẻ có sải cánh khoảng 7 mét mà chỉ nặng chừng 25 kg, sống ở kỷ Phấn trắng. Mỗi cánh là một tấm màng da căng trên một ngón tay duy nhất, dài ngoẵng. Nó không hề giống cánh lông vũ của chim. Pteranodon lượn trên mặt biển và bắt cá.

Dực long là họ hàng gần của khủng long, kiểu anh em họ chứ không phải anh em ruột. Chúng biết bay, nhưng không phải “khủng long mọc cánh”. Chưa có khủng long nào bay theo kiểu Pteranodon cả. Trong nhà khủng long, biết bay chỉ có chim, mà chim thì đúng là khủng long.

Plesiosaurus: bơi ngoài biển, cũng không phải khủng long

Plesiosaurus dài khoảng 3,5 mét, sống ở kỷ Jura, cổ dài y như con quái vật hồ Loch Ness trong tranh (dù đến nay chưa ai đưa ra được mẩu xương nào của Nessie). Nó có bốn chân chèo, bơi lội và bắt cá. Đừng gọi nó là “khủng long biết bơi”: bò sát biển là những nhóm riêng, gồm ngư long (ichthyosaur), thương long (mosasaur) và thằn lằn cổ rắn (plesiosaur).

Khủng long gai (Spinosaurus) cũng bắt cá ở sông, nhưng nó vẫn là khủng long thật. Khác nhau ở chỗ: tổ tiên của khủng long gai là thợ săn trên cạn, về sau mới quen dần với sông nước. Còn Plesiosaurus thì không thuộc nhóm khủng long.

Nhìn tranh, phân biệt thế nào?

Thấy cánh màng da, mào trên đầu và hai chân sau thì đó là dực long. Cổ dài, bốn chân chèo, không lên cạn? Thằn lằn cổ rắn. Còn con vật đứng thẳng trên hai chân, hoặc trên bốn chân như bốn cái cột, sống trên mặt đất, ăn lá hay ăn thịt, thì nhiều khả năng là khủng long.

Còn phân vân thì bạn cứ mở thẻ ra xem. Thẻ Pteranodon và Plesiosaurus đều ghi rõ rồi. Đừng chỉ nhìn chữ “kỷ Phấn trắng” hay “ăn thịt”, hãy xem con vật có cánh màng da hay chân chèo không.

Vậy sao chúng vẫn có mặt trong bách khoa này?

Vì các bạn nhỏ luôn hỏi về chúng cùng lúc với khủng long bạo chúa. Và vì chúng cùng sống trong đại Trung sinh: chung một bầu trời, chung một đại dương, và nhiều loài cũng chung một kết cục 66 triệu năm trước.

Bố mẹ muốn trả lời con thật ngắn thì có thể nói: “Sống cùng thời, nhưng không phải khủng long con ạ.” Còn bản dài thì bạn vừa đọc xong rồi đấy.

Các bạn nhỏ hay hỏi

Pteranodon có phải là khủng long không?: Không. Nó là dực long, một loài bò sát biết bay có cánh màng da. Nó chẳng phải chim, cũng chẳng phải khủng long.
Plesiosaurus có phải là khủng long không?: Không. Nó là bò sát biển cổ dài, còn khủng long thì hầu hết sống trên đất liền.
Nếu không phải khủng long thì loài nào biết bay vào thời đó?: Dực long, chẳng hạn Pteranodon. Về sau, một nhánh khủng long có lông vũ tiến hóa thành chim và cũng bay lên trời.
Khủng long gai kiếm ăn dưới nước, vậy nó có phải khủng long không?: Có chứ! Khủng long gai thuộc nhóm khủng long ăn thịt, chỉ là nó hay bắt cá ở sông. Nó khác hẳn một loài bò sát biển như Plesiosaurus.
Tại sao trong phim hoạt hình chúng luôn xuất hiện cùng nhau?: Vì như vậy phim sinh động hơn. Chúng cùng sống trong đại Trung sinh nhưng thuộc những nhánh khác hẳn nhau.
Chim là khủng long, nhưng Pteranodon lại không phải. Nhớ thế nào cho đúng?: Chim tiến hóa từ khủng long nhỏ có lông vũ. Pteranodon thuộc một nhánh bò sát khác, họ hàng gần, biết bay từ sớm hơn nhờ đôi cánh màng da.

Ghi nhớ nhé

Con vật có cánh màng da và mào trên đầu ư? Đừng ghi chữ “khủng long” dưới bức tranh nhé.
Quái vật hồ Loch Ness hay được vẽ giống thằn lằn cổ rắn. Nhưng chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy nó có thật.
Mở ba thẻ liền nhau cho dễ nhớ: Khủng long bạo chúa (là khủng long), Pteranodon (không phải), Plesiosaurus (cũng không).

Nguồn tham khảo

Pterosaurs: The truth about these ‘flying dinosaurs’ Natural History Museum, London · Tiếng Anh
What is a plesiosaur? The prehistoric sea creatures that inspired the Loch Ness Monster Natural History Museum, London · Tiếng Anh
How dinosaurs evolved into birds Natural History Museum, London · Tiếng Anh

🔍 Khám phá khủng long 🎮 Chơi đố vui