Tiranozavrning patlari bo‘lganmi?
Aniq javob yo‘q. Tiranozavr terisidan qolgan izlarda mayda tangachalar ko‘rinadi, lekin bu izlar butun tanani qamrab olmaydi, shuning uchun boshqa joylarida pat bo‘lgan-bo‘lmagani hozircha noma’lum. Uning ayrim qarindoshlari, masalan Yutirannus, patli bo‘lgani esa aniq. Kartochkamizdagi Tiranozavr 12 metrcha uzun, 8 tonna og‘ir. Rasm chizganda nima topilganu nima taxmin ekanini ajratib oling.
Tiranozavr terisida nimalar topilgan
Bu yerda taxmin emas, topilmalar gapiradi. Tiranozavrning bo‘ynidan, son qismidan va dumidan toshga muhrlangan teri izlari topilgan. Ularda mayda dumaloq tangachalar ko‘rinadi, pat esa yo‘q.
Lekin bu izlar butun tanani qamramaydi: masalan, orqa tomonidan teri shu tarzda saqlanmagan. Shuning uchun to‘g‘ri xulosa bunday: «biz ko‘rgan qismlarda teri tangachali». «Uning hech qayerida bitta ham pat bo‘lmagan» degan gap bundan kelib chiqmaydi — hozircha faqat tangachalar topilgan, xolos.
Nega unda hamma uni patli qilib chiza boshladi
Tiranozavrning ayrim qarindoshlaridan pat izlari topilgan. Shuning uchun olimlar Tiranozavrning o‘zida ham qayerdadir pat bo‘lgan bo‘lishi mumkinmi, deb tekshirishadi.
Lekin qarindoshi patli bo‘lgani Tiranozavrning terisi qanday bo‘lganini isbotlamaydi. Uning o‘zidan topilgan teri izlarida tangachalar bor, boshqa qismlari haqida esa ma’lumot yetarli emas.
Momiq patli bahaybat qarindosh — Tiranozavr emas
Xitoyda Yutirannus degan dinozavr topilgan. Uning uzunligi qariyb to‘qqiz metr bo‘lib, butun badani uzun, yumshoq momiq pat bilan qoplangan. Ham dahshatli, ham momiq — shunaqasi ham bo‘lgan! Ammo u qarindosh, xolos, Tiranozavrning o‘zi emas.
Yutirannus ancha oldin yashagan va ancha yengil bo‘lgan. Bizning Tiranozavr esa keyinroq paydo bo‘lgan va naqd sakkiz tonna tosh bosgan. Shuning uchun birining patli «po‘stini»ni ikkinchisiga kiygizib qo‘yish to‘g‘ri bo‘lmaydi.
Velotsiraptor — mana unda haqiqatan patlar bo‘lgan
Bizning Velotsiraptor bor-yo‘g‘i ikki metr va 15 kilogramm keladi — odamdek emas, katta kurkadek. Uning qo‘l suyaklarida patlar birikkan aniq bo‘rtiqlar topilgan. U ucha olmagan, patlar unga isinish va o‘zini ko‘rsatish uchun kerak bo‘lgan.
Agar sizga «aniq patli» dinozavr kerak bo‘lsa, Velotsiraptor kartochkasini oching. Tiranozavrda esa bu savol hali ochiq.
Dalilga mos rasmni qanday chizish kerak?
Teri izi topilgan joylarga — bo‘yin, son va dumga — bemalol tangacha chizing. Boshqa joylariga pat qo‘shsangiz, bu dalil emas, taxmin ekanini yozib qo‘ying.
Velotsiraptor esa kichkina, patli, oyog‘ida katta o‘roqsimon tirnog‘i bor. Pteranodonga pat chizmang: qanotlari teri pardadan bo‘lgan, u pterozavr.
Ko‘p so‘raladigan savollar
- Tiranozavrning rostdan ham patlari bo‘lganmi?
- Topilgan teri izlarida tangachalar bor. Butun tananing terisi saqlanmagan, shuning uchun qolgan joylarida pat bo‘lgan-bo‘lmaganini aniq aytib bo‘lmaydi.
- Nega ba’zi kitoblarda Tiranozavr momiq patli qilib chizilgan?
- Chunki uning ayrim qarindoshlarida patlar bo‘lgan. Rassomlar bu ehtimolni tasvirlashadi, ammo Tiranozavrning butun tanasi haqida dalillar yetarli emas.
- Yutirannus — Tiranozavrning o‘zimi?
- Yo‘q, bu Xitoyda yashagan kichikroq, yengilroq qarindoshi. Unda momiq patlar rostdan ham topilgan.
- Qaysi dinozavrlarda pat bo‘lgani aniq isbotlangan?
- Ko‘plab mayda yirtqichlarda, jumladan Velotsiraptorda. Qushlarni ham unutmang: ular tirik dinozavrlar, patlari esa hammaga ma’lum.
- Ucha olmasa, dinozavrga pat nega kerak bo‘lgan?
- Tanani issiq saqlash va o‘zini ko‘rsatish uchun. Uchishga moslashgan qanotlar keyinchalik qushlarda shakllangan.
- «Yura davri parki» filmida Tiranozavr silliq va tuksiz. Bu to‘g‘rimi?
- Qisman. Topilgan teri izlarida tangachalar bor, lekin bu filmdagi jonivor boshdan-oyoq to‘g‘ri chizilgan degani emas.
Eslab qoling
- Rasmingizda qaysi tafsilot qazilma dalillarga, qaysisi esa taxminga asoslanganini ko‘rsating.
- Tiranozavr va Yutirannus qarindosh, ammo turli davrlarda yashagan alohida hayvonlar bo‘lgan.
- Bahsga o‘rin qoldirmaydigan patli dinozavr kerakmi? Velotsiraptorni yoki deraza oldidagi chumchuqni chizing — chumchuq ham dinozavr!