Dinozavrni klonlash mumkinmi?
Hozir Tiranozavr yoki qush bo‘lmagan boshqa dinozavrni klonlab bo‘lmaydi. Buning uchun yaroqli genetik material kerak, ammo bunday DNK hali topilmagan. Qazilmalar dinozavrlarning tanasi va hayoti haqida ko‘p narsani aytib beradi. Lekin suyakning shakli saqlangani bilan uning to‘liq genetik yo‘riqnomasi saqlanmagan bo‘lishi mumkin. Qahrabodagi hasharot ham bu muammoni hal qilmaydi. Qushlar esa dinozavrlarning tirik tarmog‘i, Tiranozavrning kloni emas.
Suyak bor, ammo retsept yo‘q
DNK — hujayralarda organizmning o‘sishi va ishlashiga oid yo‘riqnomani saqlovchi modda. Organizm nobud bo‘lgach, u asta-sekin parchalanadi. Qanchalik yaxshi saqlangani ham muhim, lekin Tiranozavr yo‘q bo‘lib ketganiga taxminan 66 million yil bo‘ldi.
Qush bo‘lmagan dinozavrlardan klonlashga yaroqli DNK hali topilmagan. Qazilma qoldiqda suyakning mayda tuzilishi saqlanishi mumkin, lekin bu to‘liq genetik ma’lumot ham saqlangan degani emas.
Qahrabodagi chivin — go‘zal ertak
Filmda chivin dinozavrni chaqadi, daraxt smolasiga yopishib qotadi, keyin olimlar uning qornidagi qondan foydalanib butun parkni yaratishadi. Hayotda esa bunday bo‘lmadi.
Qahrabo hasharot tanasini saqlab qolishi mumkin, lekin u baribir smola, qon saqlanadigan muzlatkich emas. Olimlar qahrabodagi chivinlardan yaroqli dinozavr DNKsini qidirib ko‘rishgan — hech narsa chiqmadi. Ba’zan faqat yoriqdan keyinroq kirib qolgan hozirgi mikroblar topilgan. Ularning T. reksga hech qanday aloqasi yo‘q.
Hatto parchalardan ham shohni tiklab bo‘lmaydi
Ba’zan juda qadimiy suyaklardan oqsil izlari yoki boshqa molekula parchalari topiladi. Ammo bular hayvonni klonlash uchun kerak bo‘lgan to‘liq genetik yo‘riqnoma emas.
Filmda yo‘qolgan genetik qismlarni qurbaqa DNKsi bilan to‘ldirishadi. Hayotda bu usul bilan Tiranozavrning to‘liq DNKsini tiklab bo‘lmaydi.
Qushlar hech qayerga ketmagan
Dinozavr ko‘rish uchun laboratoriya shart emas: hovlidagi chumchuq ham o‘sha oilaning tirik a’zosi. Bu haqda boshqa qo‘llanmamizda batafsil aytilgan.
Kartochkamizdagi Arxeopteriks yarim metr keladi va yura davriga tegishli: u mitti yirtqichlardan qushlarga o‘tish ko‘prigi. Lekin undan ham T. reksni qaytadan yasab bo‘lmaydi.
Park o‘rniga nima qilish mumkin
Muzeyga borib, haqiqiy suyaklarni tomosha qiling yoki saytdagi kartochkalarni solishtiring. Rasm chizsangiz, haqiqatga moslang: Tiranozavrni tangachali, Velotsiraptorni esa kurkadek qilib. Viktorinamiz ham kutib turibdi!
Filmni bemalol yaxshi ko‘ravering. Faqat raptorlar chopib yurgan oshxona — kino, muzeydagi toshga aylangan suyaklar esa — haqiqat.
Ko‘p so‘raladigan savollar
- Dinozavrni klonlash mumkinmi?
- Hozir mumkin emas. Qush bo‘lmagan dinozavrlarni klonlashga yaroqli DNK topilmagan.
- Agar juda yaxshi saqlangan suyak topilsa-chi?
- Suyakning shakli yaxshi saqlangani uning DNKsi ham to‘liq saqlanganini anglatmaydi. Qush bo‘lmagan dinozavrdan klonlashga yaroqli genetik material topilmagan.
- Nega unda kinoda klonlashning uddasidan chiqishdi?
- Chunki bu badiiy to‘qima. Muallifga qiziqarli sarguzashtli park kerak bo‘lgan, kimyo darsi emas.
- Mamontni ham klonlab bo‘lmaydimi?
- Mamontlar ancha keyin yashagan. Muzlagan tuproqda saqlangan ayrim qoldiqlaridan DNK parchalari topilgan. Bu Tiranozavrni klonlash masalasidan farq qiladi.
- Qushlar allaqachon dinozavr sanaladi-ku. Bu hisobga o‘tmaydimi?
- O‘tadi! Faqat ularni hech kim laboratoriyada klonlamagan: 66 million yil avvalgi qirg‘indan ular o‘zlari eson-omon o‘tishgan.
- Unda qadimiy suyaklarni nima uchun qidirishadi?
- Ularning qanday yashaganini bilish uchun. Suyaklar ularning tashqi qiyofasini ko‘rsatib beradi, lekin «Tiranozavrni tiriltir» degan sehrli parolni bera olmaydi.
Eslab qoling
- Agar kinodagi laboratoriyani chizsangiz, ostiga: «bu kinoda shunday, muzeyda emas» deb yozib qo‘ying.
- Qahrabo qadimgi daraxt smolasidan hosil bo‘ladi. Uning ichida hasharot saqlanishi mumkin, ammo klonlashga yaroqli dinozavr DNKsi topilmagan.
- Tirik dinozavr ko‘rmoqchi bo‘lsangiz, ko‘chaga chiqib kaptarga qarang. Har qanday kinodagi parkdan ko‘ra bu rostroq.