టెరానోడాన్ డైనోసారా?

కాదు! అది టెరోసార్, అంటే ఎగిరే సరీసృపం. దానికి ఈకల రెక్కలు కాదు, చర్మపు రెక్కలు ఉండేవి.

ప్లెసియోసారస్ డైనోసారా?

కాదు. అది సముద్రంలో ఈదే ప్రాచీన సరీసృపం. డైనోసార్లు ప్రధానంగా నేలపై తిరిగే జంతువులు.

డైనోసార్ల కాలంలో ఆకాశంలో ఏ జంతువులు ఎగిరేవి?

టెరానోడాన్ లాంటి టెరోసార్లు ఎగిరేవి. కొన్ని తొలి పక్షులు కూడా ఎగిరేవి — పక్షులు డైనోసార్ల నుంచే వచ్చాయి.

స్పైనోసారస్ నీళ్ల దగ్గరే ఎక్కువగా గడిపేది కదా, మరి అది డైనోసార్ ఎలా అయింది?

స్పైనోసారస్ నేలపై నడిచే మాంసాహార డైనోసార్ల కుటుంబానికి చెందింది. చేపల కోసం నీళ్ల దగ్గర తిరిగినంత మాత్రాన అది డైనోసార్ కాకుండా పోదు.

కార్టూన్లలో, సినిమాల్లో వీటన్నిటినీ డైనోసార్లతో కలిపే ఎందుకు చూపిస్తారు?

కథ ఆసక్తిగా ఉండాలని సినిమాల్లో తెలిసిన ప్రాచీన జంతువులన్నిటినీ ఒకేచోట చూపిస్తారు. నిజానికి అవి వేర్వేరు సమూహాలకు చెందినవి, అన్నీ ఒకే సమయంలో జీవించలేదు కూడా.

పక్షి డైనోసారే, టెరానోడాన్ మాత్రం కాదు... ఎందుకు?

పక్షులు డైనోసార్ల సమూహం లోపలే, ఈకలున్న చిన్న డైనోసార్ల ఒక శాఖ నుంచి పుట్టాయి. టెరానోడాన్ వేరే కొమ్మ అయిన టెరోసార్లకు చెందినది. రెండూ ఎగురుతాయి, అంతే. బంధుత్వం వేరు.

టెరానోడాన్, ప్లెసియోసారస్ ఎందుకు డైనోసార్లు కావు?

టెరానోడాన్ ఒక టెరోసార్, అంటే ఎగిరే సరీసృపం. ప్లెసియోసారస్ పొడవాటి మెడతో సముద్రంలో ఈదిన సరీసృపం. రెండూ డైనోసార్ల కాలంలోనే జీవించాయి, కానీ ఏదీ డైనోసార్ల సమూహానికి చెందదు. డైనోసార్ల గురించి చదివే పిల్లలు ఈ జంతువుల గురించీ అడుగుతుంటారు, అందుకే వీటిని కూడా మన సైట్‌లో చూపిస్తున్నాం. ఇవన్నీ మెసోజోయిక్ మహాయుగానివే అయినా, ఒకే సమయంలో కాకుండా వేర్వేరు కాలాల్లో జీవించాయి.

ప్రాచీన సరీసృపాలన్నీ డైనోసార్లు కావు!

‘డైనోసార్’ అనే పేరును శాస్త్రవేత్తలు ఒక ప్రత్యేక సమూహానికే వాడతారు. ఈ జంతువుల కాళ్లు ఒంటికి సరిగ్గా కిందుగా, నిటారుగా ఉంటాయి. నడుము ఎముకల అమరిక కూడా ప్రత్యేకం. ఇవి నేలపై నడిచే జంతువులు. టైరనోసారస్, ట్రైసెరాటాప్స్, స్టెగోసారస్, వెలోసిరాప్టర్ — ఇవన్నీ పక్కా డైనోసార్లు. ఏ జంతువైనా పాతకాలానిదనో, ఒంటిపై పొలుసులున్నాయనో డైనోసార్ అయిపోదు!

సినిమాల్లో అన్నిటినీ ఒకే చోట చూపిస్తే చూడ్డానికి సరదాగానే ఉంటుంది. కానీ సైన్స్ పరీక్షలో అలా రాస్తే మాత్రం మార్కులు పోతాయి!

టెరానోడాన్: ఆకాశంలో ఎగిరింది, కానీ డైనోసార్ కాదు

మన కార్డులో టెరానోడాన్ రెక్కలు చాపితే సుమారు ఏడు మీటర్లు, బరువు 25 కిలోలు. ఇది క్రెటేషియస్ యుగంలో జీవించింది. ప్రతి రెక్కా చర్మంతో చేసిన పలుచని పొర. ఆ పొరను ముందు కాలిలో బాగా పొడవుగా పెరిగిన ఒకే ఒక్క వేలు పట్టి ఉంచేది. పక్షుల ఈకల రెక్కలు ఇలా ఉండవు.

టెరోసార్లు డైనోసార్లకు దగ్గరి బంధువులే, కానీ వేరే సమూహం. పక్షులు మాత్రం డైనోసార్లలో భాగం. అంటే ఎగిరే రెండు జంతువులు ఒకే సమూహానికి చెందాలని లేదు.

ప్లెసియోసారస్: సముద్రంలో ఈదింది, కానీ డైనోసార్ కాదు

ప్లెసియోసారస్ జురాసిక్ యుగపు సముద్రాల్లో జీవించిన సరీసృపం. మన కార్డులో దాని పొడవు సుమారు మూడున్నర మీటర్లు. దానికి పొడవాటి మెడ, ఈదడానికి తెడ్ల లాంటి నాలుగు కాళ్లు ఉండేవి. దీని రూపాన్ని లాక్ నెస్ కథల్లోని ‘నెస్సీ’తో పోలుస్తుంటారు. కానీ నెస్సీ నిజంగా ఉందనడానికి నమ్మదగిన ఆధారం ఒక్కటీ లేదు.

స్పైనోసారస్ కూడా నీళ్ల దగ్గర ఉంటూ చేపలు తినేది, అయినా అది థెరోపాడ్ డైనోసార్. ప్లెసియోసారస్ వేరే వంశానికి చెందిన సముద్ర సరీసృపం. ఎక్కడ బతికిందో, ఏం తిన్నదో చూసి బంధుత్వాన్ని నిర్ణయించలేం.

బొమ్మలో వీటిని ఎలా గుర్తుపట్టాలి?

టెరానోడాన్ బొమ్మలో చర్మపు పొర రెక్కలు, తలపై పొడవాటి తురాయి కనిపిస్తాయి. ప్లెసియోసారస్‌కు పొడవాటి మెడ, తెడ్ల లాంటి నాలుగు కాళ్లు ఉంటాయి. ఈ గుర్తులు చూసి ఈ రెండింటినీ సులభంగా గుర్తుపట్టవచ్చు.

కానీ కేవలం బొమ్మ చూసి ప్రతి జంతువు సమూహాన్నీ చెప్పలేం. సందేహం వస్తే కార్డులోని వివరాలు చదువు. టెరానోడాన్, ప్లెసియోసారస్ డైనోసార్లు కావని వాటి కార్డుల్లోనే స్పష్టంగా రాసి ఉంది.

డైనోసార్లు కానప్పుడు ఈ సైట్‌లో ఎందుకున్నాయి?

డైనోసార్ల పుస్తకం తెరిచిన పిల్లలు టెరానోడాన్ గురించీ, ప్లెసియోసారస్ గురించీ అడగకుండా ఉండరు. డైనోసార్లు, టెరోసార్లు, సముద్ర సరీసృపాలు — అన్నీ మెసోజోయిక్ మహాయుగపు ప్రపంచంలో భాగమే. అందుకే వీటిని ఒకే విజ్ఞానకోశంలో చూపిస్తున్నాం.

చిన్నగా చెప్పాలంటే, ఇవి డైనోసార్ల కాలపు జంతువులు, కానీ వేర్వేరు సమూహాలకు చెందినవి. అన్నీ ఒకేసారి జీవించాయని అనుకోవద్దు. ఏది ఎప్పటిదో కార్డులో చూడు.

పిల్లలు అడిగే ప్రశ్నలు

టెరానోడాన్ డైనోసారా?: కాదు! అది టెరోసార్, అంటే ఎగిరే సరీసృపం. దానికి ఈకల రెక్కలు కాదు, చర్మపు రెక్కలు ఉండేవి.
ప్లెసియోసారస్ డైనోసారా?: కాదు. అది సముద్రంలో ఈదే ప్రాచీన సరీసృపం. డైనోసార్లు ప్రధానంగా నేలపై తిరిగే జంతువులు.
డైనోసార్ల కాలంలో ఆకాశంలో ఏ జంతువులు ఎగిరేవి?: టెరానోడాన్ లాంటి టెరోసార్లు ఎగిరేవి. కొన్ని తొలి పక్షులు కూడా ఎగిరేవి — పక్షులు డైనోసార్ల నుంచే వచ్చాయి.
స్పైనోసారస్ నీళ్ల దగ్గరే ఎక్కువగా గడిపేది కదా, మరి అది డైనోసార్ ఎలా అయింది?: స్పైనోసారస్ నేలపై నడిచే మాంసాహార డైనోసార్ల కుటుంబానికి చెందింది. చేపల కోసం నీళ్ల దగ్గర తిరిగినంత మాత్రాన అది డైనోసార్ కాకుండా పోదు.
కార్టూన్లలో, సినిమాల్లో వీటన్నిటినీ డైనోసార్లతో కలిపే ఎందుకు చూపిస్తారు?: కథ ఆసక్తిగా ఉండాలని సినిమాల్లో తెలిసిన ప్రాచీన జంతువులన్నిటినీ ఒకేచోట చూపిస్తారు. నిజానికి అవి వేర్వేరు సమూహాలకు చెందినవి, అన్నీ ఒకే సమయంలో జీవించలేదు కూడా.
పక్షి డైనోసారే, టెరానోడాన్ మాత్రం కాదు... ఎందుకు?: పక్షులు డైనోసార్ల సమూహం లోపలే, ఈకలున్న చిన్న డైనోసార్ల ఒక శాఖ నుంచి పుట్టాయి. టెరానోడాన్ వేరే కొమ్మ అయిన టెరోసార్లకు చెందినది. రెండూ ఎగురుతాయి, అంతే. బంధుత్వం వేరు.

గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయాలు

చర్మపు రెక్కలు, తలపై తురాయి ఉన్న జంతువు బొమ్మ కింద ‘డైనోసార్’ అని రాయకు — అది టెరోసార్!
లాక్ నెస్ రాక్షసి ‘నెస్సీ’ బొమ్మలు చాలాసార్లు ప్లెసియోసారస్‌లా ఉంటాయి. కానీ నెస్సీ నిజంగా ఉందనడానికి నమ్మదగిన ఆధారం లేదు.
మూడు కార్డులు వరుసగా పెట్టు: టైరనోసారస్ (డైనోసార్), టెరానోడాన్ (డైనోసార్ కాదు), ప్లెసియోసారస్ (డైనోసార్ కాదు). ఇక ఎప్పటికీ మర్చిపోవు!

మూలాలు

Pterosaurs: The truth about these ‘flying dinosaurs’ Natural History Museum, London · ఇంగ్లీష్
What is a plesiosaur? The prehistoric sea creatures that inspired the Loch Ness Monster Natural History Museum, London · ఇంగ్లీష్
How dinosaurs evolved into birds Natural History Museum, London · ఇంగ్లీష్

🔍 డైనోసార్లను చూడు 🎮 క్విజ్ ఆడు