Trias, jura, kreda – trzy okresy z dziejów dinozaurów
Dinozaury panowały na Ziemi przez ogromnie długi czas, ale wcale nie żyły wszystkie w tym samym momencie. Najpierw był trias, potem jura, a na końcu kreda – trzy długie rozdziały jednej historii. Stegozaur żył w jurze, a tyranozaur pod sam koniec kredy, więc razem występują tylko w filmach. Na każdej naszej karcie podajemy, ile milionów lat temu żył dany dinozaur. Tam właśnie warto zerkać.
Trzy wielkie rozdziały, a nie jeden „wiek dinozaurów”
Często mówi się o dinozaurach tak, jakby chodziły do jednej klasy w tej samej szkole. Tymczasem ich panowanie trwało ponad 150 milionów lat! Przez ten czas jedne gatunki znikały bezpowrotnie, a na ich miejsce przychodziły kolejne.
Daty łatwo zapamiętać. Trias zaczął się około 250 milionów lat temu, jura około 200 milionów, a kreda około 143 milionów lat temu. Kreda skończyła się nagle 66 milionów lat temu, kiedy w Ziemię uderzyła asteroida (piszemy o tym w poradniku o wielkim wymieraniu).
Trias: pionierzy, którzy dopiero rosną
Trias zaczął się tuż po gigantycznej katastrofie, tak zwanym wymieraniu permskim, kiedy życie na Ziemi niemal całkowicie zgasło. Cały ląd był wtedy połączony w jeden olbrzymi superkontynent – Pangeę. Klimat był suchy i gorący.
Pierwsze dinozaury były niewielkie i zwinne, nic jeszcze nie zapowiadało późniejszych olbrzymów. Ani brachiozaur, ani tyranozaur nie stąpał wtedy po Ziemi. Ta dynastia dopiero raczkowała. Jeśli rysujesz początki dinozaurów, nie wstawiaj do kadru diplodoka – jego też jeszcze nie było na świecie!
Jura: czas gigantycznych szyi i płyt na grzbiecie
Jura to złoty wiek zauropodów o zawrotnie długich szyjach oraz pancernego stegozaura. Brachiozaur z naszej karty mierzy 22 metry i waży aż 40 ton, a wysoki był jak czteropiętrowy blok! Diplodok osiągał 27 metrów. Z kolei stegozaur mierzył 9 metrów, nosił na grzbiecie wielkie płyty kostne, a mózg miał bardzo mały jak na tak duże ciało.
W jurze żył także półmetrowy archeopteryks: miał już prawdziwe pióra, ale wciąż jeszcze gadzie zęby. Tyranozaura w jurze ze świecą szukać, więc stegozaur uciekający w kreskówce przed T. rexem to czysta filmowa fikcja.
Kreda: potężne rogi, żagle i sam król drapieżników
Kreda ciągnęła się bardzo długo. Na jej początku naszego T. rexa jeszcze nie było, pojawił się dopiero pod sam koniec: 12 metrów długości, 8 ton żywej wagi, 68–66 milionów lat temu. Tuż obok niego pasł się trójrogi triceratops o długości 9 metrów. Nasz opierzony welociraptor wielkości indyka żył w Azji parę milionów lat przed T. rexem.
Spinozaur z wielkim żaglem na grzbiecie to także kreda, tylko wcześniejsza niż czasy tyranozaura. Po kredowym niebie szybował też pteranodon, ale on, jak już wiesz z innego poradnika, dinozaurem w ogóle nie był.
Jak się w tym wszystkim nie pogubić
Wystarczy jedno pytanie: jura czy kreda? Bardzo długie szyje i stegozaury z płytami na grzbiecie oznaczają jurę. Rogate triceratopsy i potężny tyranozaur to już kreda. Trias należał do zwinnych pionierów, jeszcze bez słynnych gigantów znanych z plakatów.
Otwórz po kolei trzy karty: brachiozaura, stegozaura i tyranozaura. Dwa pierwsze to jura, trzeci to kreda. Taki podział zapamiętasz o wiele łatwiej niż trudne słowo „mezozoik”.
Pytania dzieci
- Czym różnią się od siebie trias, jura i kreda?
- To trzy następujące po sobie okresy ery mezozoicznej, w których żyły zupełnie inne stworzenia. Stegozaur panował w jurze, a tyranozaur pod koniec kredy – nigdy się nie spotkali.
- Kiedy trwała jura?
- Mniej więcej od 200 do 143 milionów lat temu. Zaraz po niej nastała kreda.
- Czy tyranozaur żył w jurze?
- Nie! Tyranozaur pojawił się dopiero pod sam koniec kredy, około 68–66 milionów lat temu.
- Dlaczego w Parku Jurajskim wszystkie dinozaury żyją razem?
- Tak było wygodniej dla fabuły filmu. W rzeczywistości dzieliły je dziesiątki milionów lat ewolucji.
- Który z tych okresów trwał najdłużej?
- Kreda. Trwała około 77 milionów lat, dłużej niż jura i trias, i przez ten czas pojawiło się w niej mnóstwo przeróżnych gatunków.
- Czy ludzie żyli kiedykolwiek razem z dinozaurami?
- Ludzie nie spotkali tyranozaura ani triceratopsa: pojawili się znacznie później. Żyjemy jednak razem z ptakami, które także są dinozaurami!
Zapamiętaj
- Podpisując rysunek z dinozaurem, dopisz okres. Podpis „po prostu dinozaur” miesza stegozaura z tyranozaurem, a dzieliły ich miliony lat!
- Park Jurajski to chwytliwy tytuł filmu, a nie naukowy rozkład jazdy dawnych epok.
- Zestaw obok siebie trzy karty: brachiozaur (jura), stegozaur (jura), tyranozaur (kreda). Różnicę widać od razu.