Dlaczego wyginęły dinozaury
Około 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła potężna asteroida. Wzbiła w niebo chmurę pyłu, która na całe miesiące zasłoniła Słońce. Rośliny przestały rosnąć. Wielcy roślinożercy nie mieli co jeść, a zaraz po nich z głodu padły drapieżniki. Tak skończyła się era tyranozaura i triceratopsa. Przetrwały małe zwierzaki, w tym przodkowie dzisiejszych ptaków. Bo ptaki to też dinozaury – tyle że te, którym się udało.
Gdzie uderzyła i jak wielka była
To miejsce nazywa się Chicxulub – leży na półwyspie Jukatan w Meksyku. Krater ma prawie dwieście kilometrów średnicy. Jest dziś schowany pod ziemią i morskim dnem, więc stojąc na plaży, żadnej wielkiej dziury nie zobaczysz.
Sama kosmiczna skała miała ponad dziesięć kilometrów. Diplodok z naszej karty mierzy 27 metrów, mniej więcej tyle co trzy szkolne autobusy, a asteroida była większa niż całe miasto! Ślad uderzenia widać do dziś. Na całej planecie leży cienka warstwa iłu pełna irydu – metalu, którego w skorupie Ziemi jest jak na lekarstwo, za to w asteroidach pod dostatkiem. Tę samą warstwę znaleziono wewnątrz krateru.
Chłód i załamanie łańcuchów pokarmowych
Samo uderzenie zabiło mnóstwo zwierząt w okolicy. Potem pył i sadza przesłoniły niebo i do ziemi docierało znacznie mniej słońca. Zrobiło się dużo zimniej, a roślinom i glonom trudno było rosnąć. Kiedy ubyło roślin, głodowali roślinożercy, a za nimi drapieżniki.
Jedno pociągało za sobą drugie. Małym zwierzętom wystarczało mniej jedzenia. Niektóre chowały się w norach, inne żywiły się nasionami albo owadami. Ale i spośród małych nie wszystkie przetrwały.
Kto naprawdę żył na samym końcu
Tyranozaur z naszej karty ma 12 metrów długości i waży około 8 ton. Żył w późnej kredzie, 68–66 milionów lat temu, tak samo jak 9-metrowy triceratops. Obaj doczekali uderzenia asteroidy. Brachiozaura i stegozaura dawno już wtedy nie było. To zwierzęta z jury, a ich epoka skończyła się dziesiątki milionów lat wcześniej.
Pytając, dlaczego wyginęły dinozaury, zwykle myślimy właśnie o tych ostatnich olbrzymach i to ich dotyczy historia o asteroidzie. W jurze było inaczej: gatunki wymieniały się falami przez miliony lat, bez żadnej kosmicznej skały.
Dlaczego wróbel przetrwał, a tyranozaur nie
Ptaki wywodzą się w prostej linii od małych drapieżnych dinozaurów z piórami. Po uderzeniu asteroidy zniknęły wszystkie dinozaury nieptasie, ale nie „wszystkie gady na świecie”. Krokodyle i żółwie przecież przetrwały katastrofę.
Dlaczego udało się akurat ptakom? Naukowcy wciąż składają tę układankę. Najczęściej wymienia się niewielki rozmiar, zróżnicowaną dietę i skrzydła, dzięki którym mogły odlecieć ze spalonej okolicy. Wielki tyranozaur nie miał żadnego z tych kół ratunkowych. Więcej o tym przeczytasz w poradniku „Czy ptaki to dinozaury?”.
Wulkany też wtedy szalały
W tym samym czasie w Indiach wylewały się potężne rzeki lawy. Uwalniały gazy, które zmieniały skład atmosfery i klimat. Tyle że na całej kuli ziemskiej leży jedna, konkretna warstwa pyłu, a jej wiek zgadza się z uderzeniem asteroidy, nie z kolejnymi wybuchami wulkanów.
Wulkany miały wpływ na klimat, ale los olbrzymów przypieczętowała kosmiczna skała. Bez niej nie da się wyjaśnić tej ostrej, ciemnej linii, którą widać w skałach na całym świecie.
Pytania dzieci
- Dlaczego wyginęły dinozaury?
- Około 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła asteroida. Pył zasłonił Słońce, rośliny obumarły, a wielkim dinozaurom zabrakło jedzenia. Przetrwali ich mali krewni – ptaki.
- Gdzie uderzyła asteroida?
- W Chicxulub na półwyspie Jukatan w Meksyku. Krater ma prawie 200 kilometrów średnicy i spoczywa dziś głęboko pod ziemią oraz wodą.
- Czy wszystkie dinozaury wyginęły?
- Wyginęły wszystkie dinozaury nieptasie. Niektóre linie ptaków przetrwały: ich potomkowie to jedyne dinozaury żyjące do dziś.
- Czy dinozaury zabiły wulkany?
- Wulkany w Indiach rzeczywiście wtedy wybuchały i psuły klimat. Większość naukowców na pierwszym miejscu stawia jednak asteroidę – jej ślad leży w skałach na całej Ziemi.
- Czy tyranozaur i stegozaur zginęli tego samego dnia?
- Skądże! Stegozaur żył w jurze, dziesiątki milionów lat wcześniej. Tyranozaur i triceratops doczekali samego końca kredy.
- Czy dinozaury mogą wrócić?
- Nie umiemy przywrócić tyranozaura ani innych wymarłych dinozaurów nieptasich. Ptaki są z nami cały czas. O klonowaniu i komarze w bursztynie przeczytasz w osobnym poradniku.
Zapamiętaj
- Rysując dzień uderzenia, nie poprzestawaj na eksplozji. Dorysuj kłęby pyłu i uschnięte drzewa.
- Jura i kreda to zupełnie inne czasy. Stegozaur obok tyranozaura w jednym kadrze to film, a nie skamieniałość.
- Wróbel na parapecie jest bliższym krewnym tyranozaura niż krokodyl. Brzmi jak żart, ale to prawda!