Pteranodon dan Plesiosaurus bukan dinosaur!
Pteranodon ialah pterosaur, iaitu reptilia terbang, manakala Plesiosaurus ialah reptilia laut. Kedua-duanya bukan dinosaur, walaupun hidup pada era Mesozoik sama seperti banyak dinosaur terkenal. Ensiklopedia ini memuatkan mereka bersama dinosaur supaya kamu dapat belajar membezakannya.
Perkataan dinosaur bukan bermaksud “sebarang reptilia purba”
Dinosaur ialah satu kumpulan haiwan yang berkongsi nenek moyang dan ciri rangka tertentu. T. rex, Triceratops, Stegosaurus dan Velociraptor ahli kumpulan ini – begitu juga burung.
Fosil yang sangat tua atau badan yang sangat besar tidak menjadikan sesuatu haiwan itu dinosaur. Banyak reptilia purba datang daripada kumpulan lain.
Pteranodon: penguasa langit, tetapi bukan dinosaur
Setiap sayap Pteranodon ialah selaput kulit yang disokong oleh satu jari yang sangat panjang. Sayap burung lain sekali – ia terdiri daripada bulu pelepah. Rentang sayap Pteranodon boleh mencapai kira-kira tujuh meter.
Pterosaur berkerabat dengan dinosaur, tetapi kumpulannya berasingan. Maksudnya, tidak semua reptilia purba yang terbang ialah dinosaur.
Plesiosaurus: penghuni lautan, bukan dinosaur
Plesiosaurus berleher panjang dan berenang dengan empat sirip. Haiwan laut zaman Jura ini perlu naik ke permukaan untuk bernafas. Kumpulannya dipanggil plesiosaur.
Spinosaurus lain ceritanya. Walaupun makan ikan dan tubuhnya sesuai untuk hidup dekat air, ia tetap dinosaur. Tempat tinggal dan kebolehan berenang tidak menentukan kumpulan sesuatu haiwan.
Cara mudah membezakan mereka dalam gambar
Sayap selaput kulit yang disokong satu jari panjang ialah tanda pterosaur. Plesiosaurus pula mudah dicam melalui empat siripnya dan leher yang panjang.
Tetapi gambar sahaja kadang-kadang tidak cukup. Semak nama dan kad maklumatnya. Saintis sendiri bergantung pada banyak ciri rangka untuk menentukan kumpulan sesuatu haiwan.
Kenapa mereka tetap dimasukkan ke dalam ensiklopedia ini?
Pteranodon dan Plesiosaurus kerap muncul dalam buku dan filem tentang zaman prasejarah. Bila kenal kedua-duanya, lebih mudah kita melihat betapa pelbagainya haiwan pada era Mesozoik.
Hidup dalam era yang sama tidak bermaksud hidup pada waktu yang sama, apatah lagi tergolong dalam kumpulan yang sama. Plesiosaurus, contohnya, hidup jauh lebih awal daripada T. rex.
Soalan lazim
- Adakah Pteranodon seekor dinosaur?
- Bukan. Pteranodon ialah pterosaur, reptilia terbang yang sayapnya daripada selaput kulit nipis. Ia bukan dinosaur dan bukan juga burung.
- Adakah Plesiosaurus seekor dinosaur?
- Tidak. Plesiosaurus ialah reptilia laut daripada kumpulan plesiosaur, yang terpisah daripada dinosaur.
- Haiwan purba apa yang boleh terbang jika bukan dinosaur?
- Pterosaur seperti Pteranodon boleh terbang. Burung purba juga boleh terbang, dan burung termasuk dalam kumpulan dinosaur.
- Spinosaurus hidup berhampiran air – adakah ia masih dinosaur?
- Ya. Spinosaurus ialah dinosaur theropod. Kebolehannya hidup berhampiran air tidak menjadikannya plesiosaur.
- Kenapa filem dan kartun mencampurkan mereka semua sekali?
- Supaya jalan cerita nampak lebih meriah dan mendebarkan, walaupun pada hakikatnya mereka berasal daripada susur galur keluarga yang berbeza.
- Burung ialah dinosaur, tetapi Pteranodon bukan. Bagaimana mahu ingat?
- Burung berevolusi daripada dinosaur darat pemangsa yang berbulu pelepah, manakala Pteranodon mempunyai sayap kulit dan tergolong dalam cabang reptilia terbang purba.
Ingat fakta ini!
- Kalau lukisan kamu ada sayap selaput kulit dan jambul kepala, jangan tersilap tulis perkataan “dinosaur” di bawahnya!
- Raksasa Loch Ness ialah legenda. Rupa dalam sesetengah gambarnya mengingatkan orang kepada plesiosaur, tetapi itu bukan bukti bahawa plesiosaur masih hidup.
- Buka tiga kad ini berturut-turut: T. rex (dinosaur darat), Pteranodon (reptilia terbang), dan Plesiosaurus (reptilia laut) – pasti cepat ingat!