व्हेलोसिरॅप्टर टर्कीएवढा होता, माणसाएवढा नाही!
खराखुरा व्हेलोसिरॅप्टर एखाद्या मोठ्या टर्की पक्ष्याएवढाच होता! आपल्या कार्डवर तो नाकापासून शेपटीच्या टोकापर्यंत दोन मीटर लांब आणि सुमारे १५ किलो वजनाचा आहे. उंचीला तो मोठ्या माणसाच्या कमरेपर्यंतही जेमतेम पोहोचला असता; दाराएवढा उंच तर मुळीच नव्हता. सिनेमात मात्र तो माणसाएवढा धिप्पाड आहे आणि नख्यांनी दाराची कडीही उघडतो. पडद्यावरचा प्राणी प्रत्यक्षात वेगळाच होता: चित्रपटाने ‘व्हेलोसिरॅप्टर’ हे रुबाबदार नाव घेतले, आणि शरीर मात्र त्याच्या अमेरिकेतल्या मोठ्या नातलगाचे वापरले!
टर्कीशेजारी उभा करून बघ!
व्हेलोसिरॅप्टरच्या दोन मीटर लांबीपैकी बराचसा भाग शेपटीचा होता. उंचीला तो मोठ्या माणसापेक्षा कितीतरी लहान होता. सुमारे १५ किलो वजनाचा हा प्राणी आकाराने मोठ्या टर्कीसारखा होता.
आता टायरानोसॉरस आठव: १२ मीटर लांब आणि सुमारे ८ टन वजन! दोघांची कार्डे शेजारी उघडलीस, तर हा फरक डोळ्यांत भरतो.
चित्रपटाने त्याला एवढे मोठे का दाखवले?
थरार वाढवण्यासाठी चित्रपटात व्हेलोसिरॅप्टर खूप मोठा दाखवला आहे. पडद्यावरचे रूप त्याच्या मोठ्या नातलगाशी, डीनोनिकसशी, जास्त जुळते.
म्हणून पडद्यावरचा ‘रॅप्टर’ आणि जीवाश्मांवरून ओळखलेला व्हेलोसिरॅप्टर यांत गल्लत करू नकोस. खरा आकार जाणून घ्यायचा असेल, तर कार्डवरची लांबी आणि वजन बघ.
पिसे होती, पण उडता येत नव्हते
व्हेलोसिरॅप्टरच्या हाताच्या हाडांवर बारीक उंचवटे सापडले आहेत; तिथे पिसे जोडलेली असत. आजच्या पक्ष्यांच्या हाडांवरही अशा खुणा असतात. त्याला दात होते आणि शेपटी लांब, ताठ होती.
तो उडू शकत नव्हता. पिसे कदाचित ऊब टिकवायला, इतरांना इशारे द्यायला किंवा अंडी उबवताना उपयोगी पडत.
पायावरचे नख खरे, सिनेमातली उंची वाढवलेली
मागच्या दोन्ही पायांच्या दुसऱ्या बोटावर विळ्यासारखे वाकडे नख होते. शिकार धरून ठेवायला त्याचा उपयोग होत असावा. लांब, ताठ शेपटीमुळे त्याला तोल सांभाळता येत असे.
व्हेलोसिरॅप्टर क्रिटेशियस काळात आजच्या मंगोलियाच्या भागात राहत होता. तिथले वातावरण बऱ्यापैकी कोरडे होते. म्हणजे सिनेमातले घनदाट जंगल हे त्याच्या खऱ्या घराचे अचूक चित्र नव्हे.
लक्षात कसे ठेवायचे?
मोठ्या टर्कीएवढे वजन, अंगावर पिसे आणि मागच्या पायांवर वाकडी नखे. हा खरा व्हेलोसिरॅप्टर. चित्रपटातला मात्र कितीतरी मोठा आहे.
तुलना करायची असेल, तर आधी व्हेलोसिरॅप्टरचे कार्ड उघड आणि मग टायरानोसॉरसचे. आकडे वाचून बघ: एक टर्कीएवढा, तर दुसरा छोट्या ट्रकएवढा!
मुलांचे नेहमीचे प्रश्न
- खरा व्हेलोसिरॅप्टर किती मोठा होता?
- सुमारे दोन मीटर लांब आणि १५ किलो वजनाचा, म्हणजे मोठ्या टर्की पक्ष्याएवढा. माणसाएवढा तर मुळीच नाही.
- ‘जुरासिक पार्क’मध्ये तो एवढा मोठा का दाखवला आहे?
- प्रेक्षकांना जास्त भीती वाटावी म्हणून! चित्रपटाने नाव एकाचे घेतले आणि आकार त्याच्या मोठ्या नातलगाचा दाखवला.
- व्हेलोसिरॅप्टरला पिसे होती का?
- हो, नक्कीच! त्याच्या हाताच्या हाडांवर पिसे जोडलेली असल्याच्या स्पष्ट खुणा सापडल्या आहेत. तरीही तो उडू शकत नव्हता.
- व्हेलोसिरॅप्टर टोळीने शिकार करत असत का?
- हे अजून कोणालाच नक्की माहीत नाही; तसा भक्कम पुरावा सापडलेला नाही. सिनेमातली दृश्ये तर पुरावा नव्हेतच.
- तो टायरानोसॉरसशी लढून जिंकला असता का?
- टायरानोसॉरस आकाराने आणि वजनाने व्हेलोसिरॅप्टरपेक्षा कितीतरी मोठा होता. पण ते एकाच काळात आणि एकाच प्रदेशात राहत नव्हते, त्यामुळे अशी लढाई प्रत्यक्षात कधी झालीच नाही.
- व्हेलोसिरॅप्टर पक्षी होता का?
- नाही, पण तो पक्ष्यांचा जवळचा नातलग होता. आजचे पक्षी ही डायनासोरांची जिवंत शाखा आहे, पण ते थेट व्हेलोसिरॅप्टरपासून आलेले नाहीत.
हे नक्की लक्षात ठेव!
- चित्रात त्याच्याशेजारी एखादी टर्की किंवा मोठा कुत्रा काढ — म्हणजे खरा आकार नेमका कळेल!
- व्हेलोसिरॅप्टरचे चित्र काढताना अंगावर पिसे दाखव. त्याच्या हाडांवर पिसे जोडलेली असल्याचा पुरावा मिळाला आहे.
- पडद्यावरचा काल्पनिक ‘रॅप्टर’ आणि दगडात सापडलेला व्हेलोसिरॅप्टर हे दोन वेगळे प्राणी आहेत, हे विसरू नकोस!