Птеранодон мен Плезиозавр — динозавр емес
Птеранодон да, Плезиозавр да динозавр емес. Птеранодон птерозаврларға жатады, бұлар аспанда ұшқан бауырымен жорғалаушылар. Плезиозавр болса мойны ұзын теңіз жорғалаушысы еді. Динозаврлар негізінен құрлықта өмір сүрген, бөлек әулет. Сайтта бұл екеуі Т. Рекстің қасында тұр, себебі бәрі бір эраның тұрғындары, ал фильмдер оларды бір саябаққа жинағанды жақсы көреді. Эрасы ортақ, әулеті бөлек.
Динозавр деген «кез келген көне кесіртке» емес
Ғалымдар «динозавр» деп белгілі бір топты ғана атайды. Олардың жамбасы ерекше құрылған, аяқтары кесірткенікіндей екі жаққа тарбиып тұрмайды, дененің дәл астында тік орналасқан. Әрі олар негізінен құрлықта тіршілік еткен. Тираннозавр, Трицератопс, Стегозавр, Велоцираптор осы топқа жатады. Ал көне әрі қабыршақты болғаны үшін ғана жануар динозавр бола салмайды.
Кинода қызық болсын деп бәрін бір кадрға сыйғыза салады. Сабақта осылай жауап берсең, қате болады.
Птеранодон және оның жарғақ қанаты
Птеранодон бор кезеңінде өмір сүрген. Қанатының құлашы жеті метрге жетсе де, салмағы 25 келідей ғана болған. Қанаты құстікі сияқты қауырсынды емес еді. Әр қанат — орасан ұзын бір саусаққа керілген тері жарғақ. Птеранодон теңіз үстінде қалықтап жүріп, ұзын тұмсығымен балық іліп алған.
Птерозаврлар динозаврлардың туған бауыры емес, жақын көршісі ғана. Ұшуды динозаврлардан бұрын солар меңгерген. Ал динозаврлардың ішінен аспанға тек ұсақ қауырсындылар, яғни бүгінгі құстардың арғы аталары көтерілді.
Плезиозавр мен оның ескекаяқтары
Плезиозавр юра кезеңінің теңіздерінде жүзген, ұзындығы үш жарым метрдей болған. Ұзын мойнына қарасаң, аңыздағы Лох-Несс құбыжығы еске түседі (Нессидің бар екенін әлі ешкім сүйекпен дәлелдеген жоқ). Төрт ескекаяғы мен өткір тістері бар бұл жануар судан шықпай өмір сүрген. Бірақ ол «жүзуді үйренген динозавр» емес. Теңіз жорғалаушыларының өз топтары болған: ихтиозаврлар, мозазаврлар, плезиозаврлар.
Спинозавр да өзеннен балық аулаған, алайда ол динозавр. Ол құрлықтағы жыртқыштар әулетінен шыққан, екі аяғымен жүріп, өзен жағасында аң аулаған. Ал Плезиозавр ол әулетке ешқашан жатқан емес.
Суреттен қалай ажыратуға болады
Птеранодонды жарғақ қанатынан және басындағы айдарынан бірден танисың. Плезиозаврды ұзын мойны мен төрт ескекаяғы ұстап береді.
Бірақ сырт пішіні мен қайда тұрғаны жануардың қай топқа жататынын шешпейді. Ол үшін ғалымдар сүйек құрылысы мен туыстығын зерттейді. Күмәнің болса, карточкаға қара: Птеранодон мен Плезиозаврдың динозавр емес екені сонда жазылған.
Неге олар энциклопедияда бірге тұр
Себебі балалар олар туралы Т. Рекспен бір демде сұрайды! Оның үстіне бәрі мезозой эрасының тұрғындары. Динозаврлар құрлықты жайлады, птерозаврлар аспанда қалықтады, ал теңізде плезиозаврлар мен олардың туыстары жүзді. Көбінің тарихын 66 миллион жыл бұрынғы апат аяқтады.
Ересектерге қысқа жауап: «бір эрада өмір сүрген, бірақ динозавр емес». Толығын осы мақаладан оқыдың.
Балалар не сұрайды
- Птеранодон — динозавр ма?
- Жоқ. Бұл — птерозавр, ұшатын бауырымен жорғалаушы. Қанаты қауырсыннан емес, тері жарғақтан тұрған.
- Плезиозавр — динозавр ма?
- Жоқ. Ол — теңіз жорғалаушысы. Ал нағыз динозаврлар негізінен құрлықта өмір сүрген.
- Ежелгі аспанда қандай жануарлар ұшқан?
- Алдымен птерозаврлар, мысалы Птеранодон мен оның туыстары. Кейін аспанға құстар, яғни динозаврлардың бір тармағы көтерілді.
- Спинозавр су жағасында өмір сүрген — ол динозавр ма?
- Иә. Ол жыртқыш құрлық динозаврларына жатады, тек өзен жағасында балық аулаған. Ал Плезиозавр мүлдем бөлек теңіз әулетінен.
- Мультфильмдерде неге бәрі бірге жүреді?
- Экранда солай қызығырақ. Ал шындығында олар әртүрлі топқа жатады, кейбірі тіпті әртүрлі уақытта өмір сүрген.
- Құс — динозавр, ал Птеранодон — динозавр емес. Қалай шатаспау керек?
- Құстар қауырсынды ұсақ динозаврлардан тарады. Ал Птеранодон — олардан әлдеқайда бұрын бөлек ұшуды үйренген көршілес бұтақ.
Есіңде сақта
- Егер жануардың жарғақ қанаты мен басында айдары болса, суреттің астына ешқашан «динозавр» деп жазба.
- Лох-Несс құбыжығы — аңыздағы мақұлық. Оның белгілі суреттері плезиозаврға ұқсайды, бірақ шын өмірде бар екеніне сенімді дәлел табылған жоқ.
- Карточкаларды екі топқа бөліп көр: Т. Рекс — динозавр, ал Птеранодон мен Плезиозавр динозавр емес. Бірден есте қалады.