پترانودون و پلزیوساروس دایناسور نیستند!
پترانودون دایناسور نیست، پلزیوساروس هم نیست! اولی پتروسور است، یعنی خزندهای پروازکننده، و دومی خزندهای دریایی با گردنی دراز. دایناسورها خانوادهٔ مستقل خودشان را داشتند و بیشتر روی خشکی زندگی میکردند. روی سایت ما کنار تی‌رکس نشسته‌اند، چون در همان زمان زندگی میکردند و کارتون‌ها همه را در یک پارک می‌کشند. زمانشان یکی بود، ولی خانواده‌هایشان کاملاً جداست.
دایناسور یعنی «هر خزندهٔ قدیمی» نیست!
دانشمندان این کلمه را برای یک شاخه نگه داشته‌اند: لگن خاص، پاهایی عمود درست زیر بدن، و معمولاً ساکن خشکی. تی‌رکس، تریسراتوپس، استگوزاروس، ولوسیراپتور — بله. اما هر چیز قدیمی و فلس‌دار — نه!
فیلم‌ها همه را در یک قاب می‌چپانند چون برای بلیت سینما جذاب‌تر است؛ اما برای جواب دادن در کلاس درس حسابی غلط‌انداز است!
پترانودون: سلطان آسمان، نه دایناسور!
پترانودون روی کارت ما حدود هفت متر فاصلهٔ دو سر بال و ۲۵ کیلوگرم وزن دارد و در کرتاسه زندگی میکرد. هر بالش پرده‌ای از پوست بود که فقط روی یک انگشتِ بسیار دراز کشیده شده بود. بالای دریا پرواز میکرد و ماهی میگرفت.
پتروسورها خویشاوند نزدیک دایناسورها بودند، ولی گروه جداگانه‌ای به حساب می‌آیند. بالشان هم با بال پردار پرندهها فرق داشت. پرندهها خودشان شاخهٔ پروازکنندهٔ دایناسورها هستند.
پلزیوساروس: شناگر دریا، نه دایناسور!
پلزیوساروس حدود ۳٫۵ متر طول داشت و در دورهٔ ژوراسیک زندگی میکرد، با گردنی شبیه افسانهٔ هیولای نسی (هیچ‌کس با استخوان وجود نسی را ثابت نکرده است!). باله‌ها، ماهی، آب؛ او «دایناسوری که شنا یاد گرفت» نبود. خزندگان دریا باشگاه خودشان را داشتند: ایکتیوسور، موزاسور و پلزیوسور.
اسپینوزاروس هم ماهی می‌خورد و کنار آب زندگی میکرد، و باز هم دایناسور است! فرق کجاست؟ اسپینوزاروس از شکارچی‌های خشکی آمد که رفتند لب آب، ولی پلزیوساروس هیچ‌وقت وارد آن خانوادهٔ خشکی نشد.
در نقاشی چطور قاطی‌شان نکنیم؟
پترانودون را از بال پوستی و تاج سرش می‌شناسی. پلزیوساروس گردنی دراز و چهار بالهٔ پاروشکل داشت. با این نشانه‌ها در نقاشی قاطی‌شان نمی‌کنی.
ولی ظاهر یا جای زندگی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد جانوری از کدام خانواده است؛ دانشمندان سراغ استخوانها و خویشاوندی‌ها می‌روند. روی کارت پترانودون و پلزیوساروس هم نوشته‌ایم که دایناسور نبودند.
پس چرا در این دانشنامه جا گرفته‌اند؟
چون بچه‌ها در همان نفسی که از تی‌رکس می‌پرسند، سراغ این‌ها را هم می‌گیرند! تازه، همه در دوران مزوزوئیک زندگی میکردند و خیلی‌هایشان ۶۶ میلیون سال پیش با هم از میان رفتند.
جواب کوتاه والدین به بچه‌ها: «در همان دوران زندگی میکردند، اما دایناسور نبودند.» جواب بلندش هم همین راهنماست!
سؤال‌هایی که بچه‌ها می‌پرسند
- پترانودون دایناسور است؟
- نه! پتروسور است؛ خزندهای پروازکننده با بالهای پوستی. نه پرنده است و نه دایناسور.
- پلزیوساروس دایناسور است؟
- نه، خزندهای دریایی بود؛ دایناسورها بیشتر روی خشکی راه میرفتند.
- چه جانورانی در آسمان پرواز میکردند؟
- پتروسورها — مثل پترانودون و بقیه. بعدها پرندهها به آسمان رفتند که خودشان از نسل دایناسورها هستند.
- اسپینوزاروس کنار آب زندگی میکرد؛ باز هم دایناسور است؟
- بله، از دایناسورهای شکارچی بود که در رودخانهها ماهی میگرفت؛ پلزیوساروس از خانوادهٔ کاملاً دیگری است.
- چرا در کارتون همه با هماند؟
- چون هیجانانگیزتر و زیباتر است! استخوانها نشان میدهند آنها فقط در زمان شریک بودند، نه در خانواده.
- پرنده دایناسور است، پترانودون نه. چطور یادم بماند؟
- پرندهها از دایناسورهای کوچک پردار تکامل یافتند، اما پترانودون شاخهای باستانی با بال پوستی بود که خیلی قبلتر پرواز میکرد.
این را یادت بماند
- اگر جانوری بال پوستی و تاج سر دارد، زیر نقاشی‌اش «دایناسور» ننویس؛ بنویس «پتروسور»!
- نسی یک موجود افسانه‌ای است. تصویرهای مشهورش به پلزیوساروس شباهت دارند، اما مدرک معتبری از وجودش در دست نیست.
- کارت تی‌رکس، پترانودون و پلزیوساروس را یکی‌یکی باز کن و بپرس: دایناسور است؟ فقط اولی «بله» می‌گیرد!