دایناسورها چرا منقرض شدند؟
جواب کوتاه: حدود 66 میلیون سال پیش یک سیارک خیلی بزرگ به زمین خورد. گرد و غبار رفت بالا و خورشید را پوشاند. گیاهها دیگر رشد نکردند. گیاهخوارهای بزرگ چیزی برای خوردن نداشتند. بعد شکارچیها هم گرسنه ماندند. تیرکس و تریسراتوپس همینجا تمام شدند. حیوانهای کوچک دوام آوردند — از جمله اجداد پرندههای امروز. پرندهها هم دایناسورند. فقط پر دارند.
کجا خورد و چقدر بزرگ بود
اسم آنجا چیکشولوب است. شبهجزیره یوکاتان در مکزیک. دهانه تقریباً دویست کیلومتر است. زیر خاک و دریا نشسته. از ساحل گودال دیده نمیشود.
خود سنگ بیشتر از ده کیلومتر پهنا داشت. کارت دیپلودوکوس ما 27 متر است — سه اتوبوس مدرسه. سیارک از یک شهر کامل بلندتر بود. دانشمندان هنوز خود ضربه را میبینند: یک لایه نازک رس دور تا دور سیاره، پر از فلزی که در پوسته زمین کمیاب است و در سیارکها زیاد. همان لایه داخل خود دهانه هم هست.
هوا سرد شد چون ناهار خراب شد
خود برخورد کسانی را که نزدیک بودند کشت. بعد بدتر شد. گرد و غبار و دوده مدتها نور را پوشاندند. بینور نه گیاه، نه جلبک دریا، نه غذا برای هیچکس. اول برگخورها گرسنه میشوند — تریسراتوپس و غولهای دیگر. بعد آنهایی که آنها را میخورند — تیرکس.
این قصه «یککم سرد شد» نیست. یک زنجیره است. بیخورشید، بیناهار. حیوان بزرگ هر روز ناهار بزرگ میخواهد. کوچک کمتر میخواهد. قایم میشود. مدتی با دانه یا حشره سر میکند.
آخر کار واقعاً کی زنده بود
تیرکس روی سایت ما 12 متر و حدود 8 تن است، اواخر کرتاسه، 68–66 میلیون سال پیش. تریسراتوپس — همان سالها، نه متر. آنها ضربه را دیدند. براکیوزاروس و استگوزاروس نه. آنها مال ژوراسیکاند. زمانشان دهها میلیون سال زودتر تمام شده بود.
وقتی میپرسند «دایناسورها چرا مردند»، معمولاً همین غولهای آخر را میگویند. جواب سیارک مال آنهاست. حیوانهای ژوراسیک قصه دیگریاند: گونهها قبلتر هم عوض میشدند، بییک سنگ غولپیکر.
چرا گنجشک اینجاست و تیرکس نه
پرندهها از دایناسورهای شکارچی کوچک پردار آمدهاند. بعد از ضربه همه دایناسورها مردند جز خط پرنده. نه «همه خزندگان زمین»: تمساح و لاکپشت هم دوام آوردند.
چرا پرندهها؟ دانشمندان هنوز دارند تصویر را جور میکنند. اندازه، غذای جورواجور، و اینکه بتوانی از جای سوخته پر بزنی زیاد تکرار میشود. هیچکدام به درد یک تیرکس غول نمیخورد. بیشتر در راهنمای «پرندگان دایناسورند؟».
آتشفشانها هم همان موقع کار میکردند
در هند همان عصرها گدازههای خیلی بزرگ بیرون میریخت. هوا از آن هم عوض شد. ولی یک لایه گرد و غبار دور تا دور زمین را گرفته و با ضربه جور درمیآید — نه با هر فوران.
خلاصه: آتشفشان بود، ضربه هم بود. بیسیارک آن خط تیز توی رس را نمیشود توضیح داد.
سوالهایی که بچهها میپرسند
- دایناسورها چرا منقرض شدند؟
- حدود 66 میلیون سال پیش یک سیارک خورد. گرد و غبار خورشید را پوشاند، گیاهها ایستادند، دایناسورهای بزرگ غذا کم آوردند. پرندهها — خویشاوندهای کوچکشان — ماندند.
- سیارک کجا خورد؟
- چیکشولوب، شبهجزیره یوکاتان در مکزیک. دهانه تقریباً 200 کیلومتر است. حالا زیر خاک و آب است.
- همه دایناسورها مردند؟
- همه خشکیزیهای بزرگ — بله. پرندهها نه. آنها دایناسورهاییاند که از بلا گذشتند و حالا زندگی میکنند.
- آتشفشانها دایناسورها را کشتند؟
- آتشفشانهای هند واقعاً فوران میکردند. بیشتر دانشمندان هنوز میگویند سیارک اول بود: همان لایه دور تا دور سیاره نشسته.
- تیرکس و استگوزاروس یک روز مردند؟
- نه. استگوزاروس مال ژوراسیک بود، دهها میلیون سال زودتر. تیرکس و تریسراتوپس آخر کرتاسه را دیدند.
- دایناسورها برمیگردند؟
- بزرگهای غیرپرنده — نه. زمانشان تمام شده. پرندهها همین حالا اینجانند. از پشه توی کهربا نمیشود تیرکس کلون کرد. آن یک راهنمای جداست.
این را یادت بماند
- اگر روز افتادن سنگ را میکشی، گرد و غبار و درختهای خالی بکش — نه فقط یک بوم.
- پارک ژوراسیک و کرتاسه زمانهای جدایند. استگوزاروس کنار تیرکس فیلم است، استخوان نیست.
- گنجشک لب پنجره به دایناسورها نزدیکتر است تا تمساح. فامیل است، شوخی نیست.