Трыяс, юра, мел — тры эпохі на адной планеце
Кароткі адказ: дыназаўры жылі вельмі доўга, але не ўсе разам. Спачатку трыяс, потым юра, потым мел. Тры доўгія раздзелы адной кніжкі, не адзін дзень. Стэгазаўр — юра. Тыранозаўр — напрыканцы мелу. У адным кадры яны сустракаюцца толькі ў кіно. На нашых картках у кожнага свае гады. Іх і глядзі.
Тры раздзелы, не адзін «век дыназаўраў»
Людзі кажуць «дыназаўры» так, нібы гэта адзін клас у адной школе. Насамрэч мінула больш за сто пяцьдзясят мільёнаў гадоў. За гэты час віды прыходзілі і сыходзілі, як людзі ў розных стагоддзях.
Коратка запомніць: трыяс пачаўся каля 250 мільёнаў гадоў таму, юра — каля 200, мел — каля 145. Мел скончыўся 66 мільёнаў гадоў таму, калі ўпаў астэроід. Гэта ёсць у гайдзе пра выміранне.
Трыяс: першыя, і яшчэ не волаты
Трыяс пачаўся пасля вялікай бяды: амаль усё жывое ўжо адзін раз скончылася. Зямля была адна велізарная суша. Спякотна, суха.
Першыя дыназаўры тады яшчэ невялікія. Не наш брахіязаўр і не тыранозаўр. Яны толькі пачынаюць. Калі малюеш «самы пачатак», не стаў у кадр дыпладока. Яго яшчэ няма.
Юра: доўгія шыі і пласціны на спіне
Юра — раздзел пра волатаў з шыямі і пра стэгазаўра. Брахіязаўр на картцы — 25 метраў і каля 50 тон, як чатырохпавярховы дом. Дыпладок — 27 метраў. Стэгазаўр — дзевяць метраў, пласціны на спіне, мозг памерам з грэцкі арэх.
Археаптэрыкс — паўметра, таксама юра: ужо пёры, яшчэ зубы. Тыранозаўра ў юры няма. Калі ў мульціку стэгазаўр уцякае ад тыранозаўра — гэта не костка, гэта білет у кіно.
Мел: рогі, ветразі і кароль
Мел доўгі. На пачатку яшчэ няма нашага тыранозаўра. Пад канец — так: 12 метраў, 8 тон, 68–66 мільёнаў гадоў. Побач трыцэратопс, дзевяць метраў. Велацыраптар — два метры, індычка, раней тыранозаўра на некалькі мільёнаў гадоў.
Спінозаўр з ветразем — таксама мел, але раней караля. Птэранадон лётаў у меле і ўсё роўна не дыназаўр. Пра гэта асобны гайд.
Як не блытаць на малюнку і на ўроку
Спытай: «гэта юра ці мел?» Юра — шыі і пласціны. Мел — рогі і наш тыранозаўр. Трыяс — маленькія першыя, без знаёмых волатаў з картак.
Тры карткі запар: брахіязаўр, стэгазаўр, тыранозаўр. Два юрскія, адзін мелавы. Так эпоха асядае лепей, чым слова «мезазой».
Што пытаюць дзеці
- Чым трыяс, юра і мел адрозніваюцца?
- Гэта тры розныя часы запар. Розныя звяры. Стэгазаўр — юра. Тыранозаўр — канец мелу. Разам яны не жылі.
- Калі быў юрскі перыяд?
- Прыкладна ад 200 да 145 мільёнаў гадоў таму. Потым пачаўся мел.
- Тыранозаўр жыў у юрскім перыядзе?
- Не. Ён з самага канца мелу, каля 66 мільёнаў гадоў таму.
- Чаму ў «Парку Юрскага перыяду» ўсе разам?
- Так ярчэй. У костцы ў іх агульнае толькі тое, што ўсе дыназаўры. Час розны.
- Які перыяд найдаўжэйшы?
- Мел цягнуўся даўжэй за юру. Таму ў ім шмат розных звяроў, не толькі тыранозаўр.
- Людзі жылі з дыназаўрамі?
- Не. Людзі з'явіліся вельмі-вельмі потым. Паміж тыранозаўрам і намі — яшчэ дзясяткі мільёнаў гадоў.
Запомні
- На малюнку падпішы эпоху. «Проста дыназаўр» блытае стэгазаўра з тыранозаўрам.
- Парк Юрскага перыяду — назва фільма, не расклад костак.
- Тры карткі: брахіязаўр (юра), стэгазаўр (юра), тыранозаўр (мел).