Ці можна кланаваць дыназаўра?
Сёння навукоўцы не могуць кланаваць тыраназаўра. Для гэтага патрэбная добра захаваная генетычная інфармацыя, а прыдатнай для кланавання ДНК нептушыных дыназаўраў не знайшлі. Добра захаваная форма косткі яшчэ не азначае, што ў ёй ёсць патрэбная ДНК. Камар у бурштыне таксама не даў такой магчымасці. Затое жывыя дыназаўры ўжо побач з намі: гэта птушкі.
Костка ёсць. Рэцэпта няма
Акамянеласці дапамагаюць аднавіць форму і будову старажытнай жывёлы. Аднак для кланавання патрэбная яе генетычная інфармацыя — ДНК.
Пасля смерці арганізма ДНК распадаецца на ўсё меншыя фрагменты. Хуткасць залежыць ад умоў захавання. Нептушыныя дыназаўры вымерлі каля 66 мільёнаў гадоў таму, і прыдатнай для іх кланавання ДНК навукоўцы не знайшлі.
Камар у бурштыне — прыгожая казка
У кіно камар укусіў дыназаўра, захрас у смале, навукоўцы ўзялі кроў і стварылі цэлы парк. У жыцці так не бывае.
Бурштын выдатна захоўвае цела казуркі. Але гэта высахлая зацвярдзелая смала, а не стэрыльны халадзільнік з крывёй. Навукоўцы старанна шукалі ў такіх камарах дыназаўравую ДНК, але нічога прыдатнага для зборкі не знайшлі. Трапляліся хіба што сучасныя мікробы, якія пралезлі туды пазней. Тыраназаўра там няма.
Нават кавалачкі не складаюцца ў караля
Часам у вельмі добра захаваных костках знаходзяць сляды бялкоў або рэшткі асобных малекул. Але гэта не інструкцыя «зрабі тыраназаўра»! Гэта хіба што малюсенькі абрывак старонкі, з якой даўным-даўно змыла ўсе літары.
У фільме прагалы ў ланцужку затыкалі ДНК жабы. Аднак гены жабы не могуць аднавіць страчаную генетычную інфармацыю дыназаўра. Так атрымаць тыраназаўра не ўдасца.
Птушкі ўжо вярнуліся — яны і не сыходзілі
Каб «дыназаўр зноў быў з намі», нікога не трэба кланаваць у лабараторыі. Верабей на карнізе — з той самай сям’і! Падрабязней — у артыкуле «Ці птушкі — дыназаўры?».
Археаптэрыкс на картцы — паўметра, юра: жывы мосцік паміж дробным паляўнічым і сучаснай птушкай. Яго будова дапамагае зразумець паходжанне птушак. Але тыраназаўра з яго ніяк не склеіш.
Што можна замест парку
Глядзець сапраўдныя косці ў музеях. Параўноўваць карткі на нашым сайце. Маляваць паводле навукі: тыраназаўра з луской, а велацыраптара памерам з індыка. Гуляць у нашу віктарыну!
Фільм можна і трэба любіць як выдатную казку. Проста памятай, што пагоня з раптарамі на кухні — фантазія, а косці ў музеі — сапраўдная гісторыя Зямлі.
Пра што пытаюць дзеці
- Ці можна кланаваць дыназаўра?
- Не: сёння ў нас няма прыдатнай для кланавання ДНК нептушыных дыназаўраў. Сюжэт пра камара ў бурштыне застаецца навуковай фантастыкай.
- А калі знойдуць вельмі добрую костку?
- Добра захаваная форма косткі не азначае, што захавалася яе ДНК. Нават выдатная акамянеласць не дае ўсёй генетычнай інфармацыі, патрэбнай для кланавання.
- Чаму ў фільме ўсё атрымалася?
- Бо гэта прыгодніцкае кіно. Аўтарам патрэбны быў відовішчны парк, а не строгі ўрок біялогіі.
- Маманта таксама нельга кланаваць?
- Маманты жылі значна пазней за нептушыных дыназаўраў. У некаторых замёрзлых рэштках захавалася ДНК, але аднавіць вымерлую жывёлу ўсё роўна вельмі складана. Мамант — сысун, а не дыназаўр.
- Птушкі — ужо дыназаўры. Гэта не лічыцца?
- Яшчэ як лічыцца! Проста гэта не лабараторны клон, а прыродныя стварэнні, якія прайшлі праз 66 мільёнаў гадоў.
- Навошта тады шукаць косткі?
- Каб даведацца, хто як жыў і як развівалася жыццё. Костка паказвае форму цела і памеры, але не дае магічнага пароля «ўключы тыраназаўра».
Запомні галоўнае
- Калі малюеш лабараторыю з фільма, падпішы: «так у кіно, а не ў навуковым музеі».
- Бурштын з камаром — гэта прыгожы застылы камень, а не сейф са свежай крывёй.
- Хочаш пабачыць жывога дыназаўра — паглядзі на голуба за акном. Гэта куды больш праўдзіва за любы выдуманы парк!