Kwa nini dinosauri walitoweka?
Takriban miaka milioni 66 iliyopita, asteroidi, yaani jiwe kubwa kutoka angani, iliigonga Dunia. Vumbi zito lilitanda angani na kuficha Jua kwa miezi kadhaa, na mimea ikanyauka. Walaji mimea wakubwa walikosa chakula kwanza, kisha wawindaji waliowategemea. Hivyo ndivyo T. rex na Triceratops walivyotoweka. Wanyama wadogo walinusurika, wakiwemo mababu wa ndege wa leo. Na ndege ni dinosauri pia, ila wao wana manyoya.
Iliangukia wapi, na ilikuwa kubwa kiasi gani?
Mahali ilipoangukia panaitwa leo Chicxulub, kwenye rasi ya Yucatán nchini Mexico. Shimo lililoachwa lina upana wa karibu kilomita 200. Limefunikwa na ardhi na maji ya bahari, kwa hiyo ukisimama ufukweni hutaliona.
Jiwe lenyewe lilikuwa na upana wa zaidi ya kilomita kumi. Linganisha na Diplodocus wa kadi yetu: mita 27, sawa na mabasi matatu ya shule yaliyopangwa mstari mmoja. Asteroidi ilikuwa kubwa kuliko jiji zima. Ushahidi wa pigo hilo bado upo. Kote duniani kuna tabaka jembamba la vumbi lenye iridia nyingi, madini ambayo ni adimu ardhini lakini mengi ndani ya asteroidi. Tabaka hilo linaonekana hata ndani ya shimo lenyewe.
Baridi na kuvurugika kwa mnyororo wa chakula
Viumbe waliokuwa karibu na mahali jiwe lilipoangukia walikufa papo hapo. Kilichofuata kilikuwa kibaya zaidi. Vumbi na masizi viliziba mwanga wa jua kwa miezi mingi. Bila mwanga mimea haioti, mwani baharini haukui, na chakula kinakwisha kwa kila mtu. Njaa ilianza kwa walaji mimea kama Triceratops na majitu wenzake, kisha ikawafikia wawindaji waliowategemea, kama T. rex.
Baridi na giza viliharibu mazingira, na mnyororo mzima wa chakula ukakatika kiungo kimoja baada ya kingine. Mnyama mkubwa anahitaji milima ya chakula kila siku ili aishi. Mdogo anatosheka na punje chache. Anaweza kujificha shimoni, akala mbegu au wadudu, na kuvumilia kwa muda.
Nani hasa alikuwepo wakati jiwe liliposhuka?
T. rex wa tovuti yetu ana urefu wa mita 12 na uzito wa tani 8 hivi. Aliishi mwishoni mwa kipindi cha Kretesia, miaka milioni 68 hadi 66 iliyopita. Triceratops, mwenye urefu wa mita tisa, aliishi wakati huo huo. Hawa ndio walioshuhudia janga lile. Brachiosaurus na Stegosaurus hawakuwepo tena: walikuwa wa kipindi cha Jurasiki, makumi ya mamilioni ya miaka kabla.
Mtu akiuliza “kwa nini dinosauri walitoweka”, mara nyingi anawaza majitu haya ya mwisho, na kwao jibu ni asteroidi. Wanyama wa Jurasiki wana hadithi yao: walibadilika na kutoweka taratibu zamani sana, bila jiwe lolote kutoka angani.
Mbona shomoro bado yupo na T. rex hayupo?
Ndege wote wametokana na dinosauri wadogo wawindaji waliokuwa na manyoya. Baada ya janga lile, dinosauri wote wasio ndege walitoweka. Hata hivyo, si kila mtambaazi alikufa: mamba na kasa walisalimika.
Kwa nini ndege walipona? Wanasayansi bado wanatafiti. Sababu zinazotajwa mara nyingi ni udogo wao, uwezo wa kula mbegu au wadudu, na kuweza kuruka mbali na maeneo yaliyoharibiwa zaidi. T. rex hakuwa na lolote kati ya hayo. Mengine utayakuta kwenye mwongozo “Je, ndege ni dinosauri?”
Milipuko ya volkano nayo ilikuwepo
Katika miaka hiyo hiyo, huko India ya kale, mito mikubwa ya lava ilitiririka na kujaza hewa moshi na gesi zenye sumu. Lakini kuna tabaka moja la vumbi linaloonekana kote duniani, na umri wake unalingana na pigo la asteroidi, si na volkano pekee.
Volkano zilileta shida zao, hilo ni kweli. Pigo la mwisho, hata hivyo, lilitoka kwa asteroidi. Bila hiyo, ule mstari mmoja ulio wazi kwenye miamba ya dunia nzima hauelezeki.
Maswali ya watoto
- Kwa nini dinosauri walitoweka?
- Takriban miaka milioni 66 iliyopita asteroidi kubwa iligonga Dunia na kutimua vumbi lililoziba Jua. Mimea ilikauka, chakula kikaisha, na dinosauri wote wasio ndege wakatoweka; ndege pekee ndio walionusurika.
- Asteroidi iligonga wapi?
- Chicxulub, kwenye rasi ya Yucatán nchini Mexico. Shimo lake lina upana wa karibu kilomita 200 na sasa lipo chini ya ardhi na maji ya bahari.
- Je, dinosauri wote walikufa?
- Dinosauri wote wasio ndege walitoweka. Ukoo wa ndege ulisalimika na unaendelea kuishi leo.
- Je, volkano ndizo zilizowaua dinosauri?
- Volkano nchini India zilichangia kuchafua mazingira, lakini asteroidi ndiyo iliyoleta pigo kuu la ghafla lililoacha alama kote ulimwenguni.
- Je, T. rex na Stegosaurus walikufa siku moja?
- Hapana. Stegosaurus aliishi na kutoweka katika kipindi cha Jurasiki, makumi ya mamilioni ya miaka kabla T. rex hajatokea.
- Je, dinosauri wanaweza kurudi tena?
- Majitu kama T. rex na Triceratops hayatarudi; zama zao zimepita. Lakini wajukuu wao, yaani ndege, tunawaona kila siku.
Kumbuka haya
- Ukichora siku jiwe lilipoanguka, usisahau wingu zito la vumbi na miti iliyonyauka. Mlipuko peke yake hautoshi.
- Filamu za Jurassic Park huchanganya zama mbalimbali: Stegosaurus na T. rex hawakuwahi kukutana wala kuishi pamoja.
- Shomoro aliyetua dirishani ana undugu wa karibu zaidi na T. rex kuliko mamba alivyo.