Bakit nawala ang mga dinosaur?
Mga 66 milyong taon na ang nakalipas, tumama sa mundo ang isang malaking asteroid. Hinarangan ng alikabok at uling ang sikat ng araw, at lumamig ang klima. Kumonti ang mga halaman, kaya nagutom ang mga hayop na umaasa sa mga ito. Nawala ang lahat ng dinosaur na hindi ibon, kabilang ang Tyrannosaurus at Triceratops. Pero may mga ibong nakaligtas — at ang mga ibon ngayon ang buhay na sangay ng mga dinosaur.
Saan ito tumama, at gaano kalaki?
Chicxulub ang tawag sa lugar — nasa Yucatán Peninsula sa Mexico. Halos 200 kilometro ang lapad ng crater na iniwan nito. Nakabaon na ito ngayon sa ilalim ng lupa at dagat, kaya wala kang makikitang butas mula sa dalampasigan.
Mahigit sampung kilometro ang laki ng mismong batong bumagsak! Ang Diplodocus, na 27 metro (kasinghaba ng tatlong bus), ay napakaliit kung itatabi sa asteroid. Hanggang ngayon, nakikita pa ng mga siyentipiko ang bakas ng pagtama: isang manipis na patong ng luwad sa buong mundo na sagana sa iridium. Napakabihira ng metal na ito sa balat ng mundo, pero karaniwan sa mga asteroid. At ganoon ding patong ang nasa loob ng crater.
Lumamig ang klima at nagkulang ang pagkain
Malaki ang pinsala sa mga hayop at halaman malapit sa pinagbagsakan. Pagkatapos, natakpan ng alikabok at uling ang langit, kaya dumilim at lumamig ang klima. Kumonti ang mga halaman at ang maliliit na organismo sa dagat na umaasa sa liwanag. Kinapos sa pagkain ang mga kumakain ng halaman, at kinapos naman sa mahuhuli ang mga mandaragit.
Magkaugnay ang lamig at ang gutom. Kadena ng pagkain o food chain ang tawag sa sunod-sunod na ugnayan ng mga nilalang na kumakain sa isa’t isa. Nakatulong sa ilang hayop na makaligtas ang maliit na katawan at ang kakayahang kumain ng iba’t ibang pagkain.
Sino ang buhay pa noong tumama ito?
12 metro ang haba ng T. rex at mga 8 tonelada ang bigat. Nabuhay ito sa huling bahagi ng Cretaceous, mga 68 hanggang 66 milyong taon na ang nakalipas. Ganoon din ang Triceratops, na siyam na metro ang haba. Sila talaga ang inabutan ng pagtama ng asteroid. Pero wala na noon ang Brachiosaurus at Stegosaurus! Sa Jurassic sila nabuhay, sampu-sampung milyong taon bago iyon.
Kaya kapag tinatanong kung “bakit nawala ang mga dinosaur,” ang mga huling higanteng ito ang karaniwang tinutukoy, at sila ang tinatamaan ng sagot tungkol sa asteroid. Iba naman ang kuwento ng mga hayop noong Jurassic: likas na napalitan ang mga uri ng hayop noon, kahit walang bumagsak na malaking bato.
Bakit nandito pa ang maya, pero wala na ang T. rex?
Nagmula ang mga ibon sa maliliit na mandaragit na dinosaur na may balahibo. Pagkatapos bumagsak ang asteroid, namatay ang lahat ng dinosaur maliban sa lahi ng mga ibon. Pero tandaan: hindi lahat ng reptilya sa mundo ay nawala — nakaligtas din ang mga buwaya at pagong!
Bakit nakaligtas ang mga ibon? Pinag-aaralan pa ito ng mga siyentipiko. Malamang na nakatulong ang maliit nilang katawan, ang pagkain ng iba’t ibang buto at insekto, at ang kakayahang lumipad palayo sa mga nasunog na lugar. Wala ni isa sa mga bentaheng ito ang higanteng T. rex. Alamin pa sa gabay na “Mga dinosaur ba ang mga ibon?”
May mga bulkan din noon
Sa India, may dambuhalang pag-agos din ng lava sa parehong panahon, at binago rin nito ang hangin. Pero may iisang manipis na patong ng alikabok na bumabalot sa buong mundo, at eksaktong tumutugma ito sa pagbagsak ng asteroid — hindi sa bawat pagsabog ng bulkan.
Hindi binabalewala ng mga siyentipiko ang mga bulkan. Pero ang asteroid ang itinuturing nilang pangunahing dahilan ng malawakang pagkamatay, dahil kung wala ito, hindi maipaliliwanag ang matalim na linyang iyon sa mga bato at luwad.
Mga tanong ng mga bata
- Bakit nawala ang mga dinosaur?
- Tumama sa mundo ang isang malaking asteroid mga 66 milyong taon na ang nakalipas. Hinarangan ng alikabok at uling ang sikat ng araw, lumamig ang klima at nagkulang ang pagkain. Nawala ang mga dinosaur na hindi ibon, pero may mga ibong nakaligtas.
- Saan tumama ang asteroid?
- Sa Chicxulub, sa Yucatán Peninsula ng Mexico. Halos 200 kilometro ang lapad ng crater nito, na nakabaon na ngayon sa ilalim ng lupa at dagat.
- Namatay ba ang lahat ng dinosaur?
- Nawala ang lahat ng dinosaur na hindi ibon. Pero may mga ibong nakaligtas, at buhay pa ngayon ang kanilang mga inapo. Dinosaur din kasi ang mga ibon!
- Mga bulkan ba ang pumatay sa mga dinosaur?
- Sumasabog nga noon ang mga bulkan sa India, pero ang asteroid pa rin ang itinuturo ng mga siyentipiko bilang pangunahing dahilan. Ang bakas kasi ng pagbagsak nito ay matatagpuan sa buong mundo.
- Sabay bang nawala ang T. rex at ang Stegosaurus?
- Hindi! Noong Jurassic nabuhay ang Stegosaurus, sampu-sampung milyong taon bago ang T. rex at Triceratops na inabutan ng asteroid.
- Puwede bang bumalik ang mga dinosaur?
- Hindi pa natin kayang i-clone ang T. rex o ibang dinosaur na nawala na. Pero kasama natin ngayon ang mga ibon, ang buhay na sangay ng mga dinosaur.
Tandaan ito
- Kung iguguhit mo ang araw na bumagsak ang asteroid, iguhit din ang makapal na alikabok at mga punong nalalagas ang dahon — hindi lang basta pagsabog!
- Magkaibang panahon ang Jurassic at Cretaceous! Pampelikula lang ang Stegosaurus na katabi ng T. rex — hindi sila nagkasabay sa totoong kasaysayan.
- Mas malapit na kamag-anak ng T. rex ang maya sa bintana mo kaysa sa buwaya. Hindi biro iyan, magkapamilya talaga sila!