Птэранадон і плезіязаўр — не дыназаўры
Птэранадон — не дыназаўр, і плезіязаўр таксама не. Першы быў птэразаўрам, лятучым яшчарам, а другі — марской рэптыліяй з доўгай шыяй. Дыназаўры ж — асобная сям’я, і жылі яны пераважна на сушы. На нашым сайце яны суседнічаюць з тыраназаўрам, бо жылі ў мезазойскую эру і часта з’яўляюцца разам у фільмах. Аднак яны належалі да розных груп і не ўсе былі сучаснікамі.
Дыназаўр — гэта не «любы старажытны яшчар»
Слова «дыназаўр» навукоўцы берагуць для адной канкрэтнай галіны: асаблівая будова таза, ногі прама пад тулавам (а не расстаўленыя па баках, як у кракадзіла), жыццё звычайна на сушы. Тыраназаўр, трыцэратопс, стэгазаўр, велацыраптар — так. А вось усё астатняе, што проста старажытнае і лускаватае — не.
У кіно дзеля відовішча піхаюць усіх у адзін кадр. Гледачам так весялей, але на ўроку потым усё блытаецца.
Птэранадон: неба, не дыназаўр
Птэранадон на картцы мае размах крылаў каля сямі метраў і важыць прыкладна 25 кілаграмаў (мелавы перыяд). Кожнае яго крыло — гэта скураная перапонка, нацягнутая на адзін вельмі доўгі палец, а зусім не птушынае крыло з пер’ем. Ён лунаў над марскімі хвалямі і паляваў на рыбу.
Птэразаўры — блізкія сваякі дыназаўраў, але іншая сям’я. Лёталі менавіта яны, а не «дыназаўры з білетам на самалёт». Сапраўдныя дыназаўры ў паветра на скураных крылах не ўздымаліся. Птушкі — так, але птушкі якраз дыназаўры, і гэта іншая размова.
Плезіязаўр: мора, не дыназаўр
Плезіязаўр — каля трох з паловай метраў, юрскі перыяд, даўжэзная шыя, як у казках пра пачвару Несі (навуковых доказаў існавання Несі няма). Чатыры ласты, рыба, жыццё выключна ў вадзе. Гэта не «дыназаўр, які навучыўся плаваць». Марскія рэптыліі — свая кампанія: іхтыязаўры, мазазаўры, плезіязаўры.
Спіназаўр таксама жыў каля вады і лавіў рыбу, але пры гэтым заставаўся дыназаўрам. Ён паходзіць з сям’і сухапутных драпежнікаў і проста навучыўся здабываць ежу ў рэках. А плезіязаўр у гэтую сям’ю ніколі не ўваходзіў.
Як не пераблытаць на малюнку
Крыло са скураной перапонкай, касцяны грэбень на галаве, заднія канечнасці — гэта птэразаўр. Доўгая шыя, чатыры ласты, жыццё толькі ў хвалях — гэта плезіязаўр. А калі звер на дзвюх нагах ці на чатырох нагах-слупах упэўнена тупае па зямлі і есць лісце ці мяса, перад табой дыназаўр.
Калі сумняваешся — адкрый картку на сайце: у птэранадона і плезіязаўра пра гэта адразу напісана. Подпіс «драпежнік, мел» нічога не вырашае: усё адно глядзі на крылы і ласты.
Чаму іх усё роўна трымаюць у энцыклапедыі
Бо дзеці і дарослыя пытаюць пра іх разам з тыраназаўрам на адным подыху. А яшчэ таму, што мезазой у іх быў агульны. Яны дзялілі неба і мора, а многія загінулі ў адной катастрофе 66 мільёнаў гадоў таму.
Дакладны кароткі адказ сябрам: «Яны жылі тады ж, але дыназаўрамі не былі». А доўгі і падрабязны разбор — акурат гэты артыкул.
Пра што пытаюць дзеці
- Птэранадон — гэта дыназаўр?
- Не. Гэта птэразаўр, лятучы яшчар. У яго былі крылы са скуры, і ён не быў ні птушкай, ні дыназаўрам.
- Плезіязаўр — дыназаўр?
- Не, ён марская рэптылія, а дыназаўры жылі пераважна на сушы.
- Хто тады лётаў, калі не дыназаўры?
- Птэразаўры — птэранадон і яго суродзічы. Пазней у неба падняліся птушкі, а птушкі акурат і ёсць дыназаўры.
- Спіназаўр лавіў рыбу ў рэках — ён дыназаўр?
- Так. Ён быў драпежным дыназаўрам і паляваў каля вады. А плезіязаўр належаў да зусім іншай групы рэптылій.
- Чаму ў мульціках усе разам?
- Так прасцей і ярчэй. А насамрэч у іх была агульная эпоха, але зусім розныя сем’і.
- Птушка — дыназаўр, а птэранадон не. Як запомніць?
- Птушкі выраслі з дробных пярнатых дыназаўраў. А птэранадон — суседняя галіна, якая навучылася лётаць на скураных перапонках.
Запомні галоўнае
- Калі ва ўяўнай істоты скураныя крылы і касцяны грэбень — не пішы «дыназаўр» у подпісе да малюнка.
- Несі часта малююць падобнай да плезіязаўра. Але навуковых доказаў існавання гэтай пачвары няма.
- Тры карткі запар: тыраназаўр (так), птэранадон (не), плезіязаўр (не). Так усё адразу стане на свае месцы!